تهران- ایرنا- یک تحلیلگر ارشد بین‌المللی بازار نفت و انرژی گفت: بحران نفت دیگر فقط به چاه‌های استخراج محدود نمی‌شود، بلکه به طور مستقیم به تاسیسات پالایشگاهی اصابت کرده به گونه ای که اختلال در عرضه فرآورده، به گلوگاه تازه بازارهای جهانی تبدیل شده است.

فریدون برکشلی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا با تحلیل ریشه‌های سردرگمی بازار نفت در سال ۲۰۲۶ و علل ورود قیمت‌ها به کانال سه‌رقمی اظهار داشت: ساختارهای مرسوم عرضه و تقاضا در بازار انرژی جهان در حال حاضر به شدت مبهم و کدر شده است به طوری که ابعاد دقیق صادرات نفت خام از حوزه خلیج فارس و حجم واقعی تقاضای مصرف‌کنندگان برای بازیگران بازار در هاله‌ای از بی‌خبری قرار دارد.

وی توضیح داد: تولید و صادرات نفت خام عربستان سعودی به عنوان سنتی‌ترین تولیدکننده شناور که به اقتضای شرایط جهانی میزان تولید خود را تغییر می داد با شرایط جدیدی روبروست و از سوی دیگر نیز سازمان کشورهای صادرکننده نفت اوپک نیز با افتی چشم گیر روبروست زیرا حجم تولید عربستان در هفته منتهی به ۱۰ سپتامبر به زیر ۶ میلیون بشکه در روز سقوط کرده است. این تنگنا تا جایی پیش رفته که آرامکو حتی در پوشش تعهدات بلندمدت و قراردادهای مدت‌دار خود با دشواری‌های عملیاتی روبه‌روست.

برکشلی تصریح کرد: در غیاب این حجم از نفت، انبارها و ذخایر استراتژیک کشورهای مصرف‌کننده بار تعادل بازار را به دوش کشیده‌اند. در این میان، چین که ۲ دهه پیشران رشد تقاضا در اقتصاد جهانی به شمار می‌رفت، تغییر نقش داده و در قامت عرضه‌کننده وارد میدان شده است.

این تحلیلگر ارشد بین‌المللی تاکید کرد: برآوردها حاکی است پکن با تکیه بر ذخایر تجاری و استراتژیک ۱.۵ میلیارد بشکه‌ای خود، ضمن کاستن ۵.۵ میلیون بشکه از مصرف روزانه داخلی، جریان صادرات نفت خام و فرآورده از انبارها به بازار را کلید زده است. هم‌زمان، اقتصادهای صنعتی عضو آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) نیز بر مبنای پیمان ۱۹۷۵ آزادسازی ذخایر اضطراری ۹۰ روزه را در دستور کار قرار داده‌اند تا در این مقطع زمانی، تخلیه مخازن، جای خالی بشکه‌های از دست رفته را پر کند.

همه گیری بحران فرآورده: بشکه هست، اما بنزین نیست!

وی با تاکید بر اینکه اتکا به نفت خام دردی از چالش‌های بنیادین بازار انرژی را درمان نمی‌کند، افزود: بحران اکنون به لایه پایین‌دست سرایت کرده است زیرا به طور میانگین ۴۰ درصد از هر بشکه نفت خام به بنزین تبدیل می‌شود آن هم در شرایطی که حاشیه سود پالایشی و ضریب بهره‌برداری پالایشگاه‌ها در ایالات متحده و اروپا به دلیل سال‌ها فرسودگی، کمبود سرمایه‌گذاری، دوره‌های تعمیراتی و رخدادهای ناخواسته به حضیض چند سال اخیر رسیده است.

به گفته برکشلی، این شرایط به این معناست که حتی در صورت وفور نفت خام، کمبود بنزین و گازوئیل در جایگاه‌های سوخت به طور مستقیم به مصرف‌کننده نهایی تحمیل می‌شود.

وی نسبت به پیامدهای اتمام ذخیره‌سازی‌ها هشدار داد و یادآور شد: با تخلیه کامل ذخایر تجاری و استراتژیک تا انتهای سه‌ماهه چهارم سال جاری میلادی، ضربه‌گیر بازار از میان خواهد رفت و مسابقه جهانی برای بازتامین ذخایر (Replenishment) آغاز می‌شود؛ آن هم درست در زمانی که بخش زیادی از مخازن مصرف‌کنندگان به دلیل برداشت‌های فراتر از سقف مجاز، از مدار خارج شده و نیازمند اورهال و تعمیرات اساسی هستند.

پیام نفت ۱۰۸ دلاری برنت به بازار انرژی

برکشلی در ادامه به عبور بهای نفت برنت از مرز ۱۰۸ دلار اشاره کرد و با تاکید بر اینک این رقم فراتر از یک نوسان ساده معاملاتی و در حکم هشداری راهبردی برای آینده انرژی جهان است، گفت: این تراز قیمتی نشان می‌دهد نفت روی خطوط گسل ژئوپلیتیک استقرار یافته است.

به عقیده این تحلیلگر بین‌المللی، در چنین شرایطی، این احتمال وجود دارد که ایالات متحده برای در امان ماندن از تلاطم‌های جهانی، با تکیه بر تولید داخلی و همگرایی با کشورهای قاره آمریکا نظیر کانادا، مکزیک و برزیل، حساب خود را از سایر مناطق جدا کرده و زیرساخت یک اوپک منطقه‌ای در قاره آمریکا را پی‌ریزی کند.

وی سیاست‌های تحریمی غرب را یکی از عوامل بروز وضعیت کنونی در بازارهای جهانی انرژی توصیف کرد و توضیح داد: کمبود مزمن سرمایه‌گذاری در بالادست و پایین‌دست ناشی از تحریم‌ها و عدم‌قطعیت‌های گسترده، پروژه‌های حیاتی در ایران، روسیه و قاره آفریقا را سال‌ها دچار تعلیق کرده و اقدامات تحریمی واشنگتن در عمل نظم اقتصاد جهانی انرژی و دسترسی به منابع پایدار را هدف قرار داده است.

برکشلی اضافه کرد: در بخش پایین‌دست نیز شرایط وخیم‌تر است، زیرا هیچ سرمایه‌گذاری حاضر به تزریق ۱۰ میلیارد دلار منابع برای احداث پالایشگاه جدید نیست.

وی افق سیاست‌گذاری حوزه انرژی در میان‌مدت را به طور کامل تاریک توصیف کرد و محصول مستقیم آن را کسری شدید ظرفیت پالایش در جهان امروز دانست.

نقش تحولات کریدورهای دریایی بر نوسانات بازار انرژی

تحلیلگر ارشد بازار انرژی با اشاره به جهش هزینه‌های لجستیکی نفت و فرآورده های نفتی گفت: هرگونه ناامنی در معابر کشتیرانی از دریای سرخ تا تنگه هرمز، به سرعت کرایه حمل و حق بیمه نفتکش‌ها را پنج تا هشت دلار به ازای هر بشکه افزایش می‌دهد.

برکشلی افزود: با این حال، کانون شکنندگی بازار از دریا به خشکی تغییر موقعیت داده است به طوری که امروز آسیب رسیدن به یک مجتمع پالایشی یا ترمینال صادراتی، بازارهای بین‌المللی را به مراتب بیشتر از اصابت موشک به یک فروند نفتکش متلاطم و ناپایدار می‌سازد همچنان که هدف گیری مجتمع های انرژی روسیه و یا عربستان چنین اثری را بر بازار داشته اند.

همسویی آمریکا و چین برای مهار بحران در غرب آسیا

وی دیپلماسی فعال چین در منطقه و رایزنی‌های اخیر با مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران را در چارچوب تلاش این غول واردکننده انرژی برای مهار تبعات تورمی ناشی از افزایش قیمت نفت دانست و افزود: آمریکا با وجود پیشتازی در تولید نفت شیل، کماکان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده سوخت جهان است و بهای بنزین پیوند مستقیمی با آرای شهروندان و سرنوشت انتخابات در کاخ سفید دارد. از این رو، واشنگتن و پکن هر یک بنا به منافع راهبردی خود خواستار مهار بحران خاورمیانه هستند.

برکشلی اذعان داشت: این توافق نانوشته به مفهوم پایان یافتن تنش‌ها نیست، بلکه حاکی از تعریف یک سقف سیاسی برای قیمت طلای سیاه است تا اجازه ندهد نفت برنت سقف ۱۲۰ دلار را بشکند.

این کارشناس بین‌المللی بازار نفت و انرژی به موج خرید جدید مصرف‌کنندگان آسیایی اشاره کرد و گفت: چین پس از ۲ سال توقف استراتژیک، با هدف احیای ذخایری که به کف پنج سال گذشته رسیده بود، فرآیند خرید نفت تحریمی و ارزان‌قیمت در کف بازار را در مقیاس‌های کلان آغاز کرده است که این رفتار در رویکرد هند برای خرید نفت فوق‌سبک شیل آمریکا جهت تقویت امنیت انرژی نیز دیده می شود.

به گفته وی، هم‌زمانی این خریدهای جبرانی در یک بازه زمانی سه‌ماهه، به صعود حق بیمه‌ها منجر شده است و به نظر می رسد جرقه‌ای برای جهش مجدد قیمت‌ها بدون نیاز به ثبت تنش جدید عرضه باشد.

برکشلی تاکید کرد: حل‌وفصل احتمالی بحران‌های ژئوپلیتیک خاورمیانه نه پایان بحران، بلکه آغاز چرخه صعودی نوینی تحت عنوان طوفان بازتامین ذخایر به ویژه در بازار نفت و گاز طی سه‌ماهه پایانی سال خواهد بود