تهران- ایرنا- چین با اجرای یک برنامه گسترده و دولتی برای توسعه تراشه‌های هوش مصنوعی، تلاش می‌کند وابستگی خود به فناوری‌های آمریکایی را کاهش دهد و در بلندمدت به رقیبی جدی برای شرکت‌های پیشرو آمریکایی در صنعت نیمه‌رسانا تبدیل شود.

به گزارش روز دوشنبه ایرنا از نشریه وال‌استریت ژورنال، پکن طی سال‌های اخیر رویکردی همه‌جانبه برای ایجاد جایگزین‌های داخلی تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی در پیش گرفته است. این برنامه با هدایت دینگ شوئشیانگ معاون نخست‌وزیر چین و از نزدیکان شی جین‌پینگ زئیس‌جمهوری این کشور دنبال می‌شود و از شرکت‌ها و آزمایشگاه‌های مطرح چینی برای توسعه بخش‌های مختلف زنجیره تامین تراشه استفاده می‌کند.

فشار تحریم‌ها و حرکت به سمت خودکفایی

محدودیت‌های صادراتی آمریکا از سال ۲۰۲۲، دسترسی چین به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی و برخی تجهیزات ضروری تولید آنها از جمله ماشین‌های لیتوگرافی فرابنفش را محدود کرد؛ سیاستی که با هدف کُند کردن توسعه پکن در کاربردهای نظامی هوش مصنوعی اجرا شد اما در عمل به تقویت تلاش‌های پکن برای ایجاد زنجیره تامین داخلی انجامید.

چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۸ میلیارد دلار در قالب یک صندوق دولتی برای سرمایه‌گذاری در صنعت نیمه‌رسانا اختصاص داد. همزمان، شرکت‌های چینی به توسعه فناوری‌هایی روی آوردند که بتواند محدودیت ناشی از دسترسی نداشتن به تجهیزات پیشرفته خارجی را کاهش دهد.

در این میان، شرکت هوآوی نقش محوری دارد؛ بطوری که طبق داده‌های مورگان استنلی، این شرکت چینی توانسته سهم تراشه‌های خارجی در بازار چین را از حدود ۹۰ درصد در سال ۲۰۲۱ به کمتر از ۶۰ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش دهد و انتظار می‌رود این رقم طی پنج سال آینده به حدود ۲۵ درصد برسد.

هوآوی و راهکار عبور از محدودیت‌های فناوری

هواوی برای عبور از محدودیت‌های فناوری، تنها بر کوچک‌تر کردن ترانزیستورها متکی نیست، بلکه به سراغ طراحی‌های جایگزین، بسته‌بندی پیشرفته تراشه و فناوری‌های شبکه‌ای رفته است. این رویکرد در صنعت با اصطلاح چینی «دیائوهوا» (diaohua) یا «تراش‌کاری ظریف» شناخته می‌شود و هدف آن استخراج توان محاسباتی بیشتر از تجهیزات قدیمی‌تر است.

چین به دلیل تحریم‌های آمریکا همچنان به تجهیزات نسل‌های قبلی دستگاه‌های لیتوگرافی فرابنفش عمیق (DUV) دسترسی دارد و از تجهیزات پیشرفته‌تر فناوری لیتوگرافی فرابنفش شدید (EUV) برخوردار نیست.

هواوی با استفاده از لیتوگرافی فرابنفش عمیق و روش‌های چندمرحله‌ای، امکان تولید تراشه‌های هفت نانومتری را فراهم کرده است، هرچند این فرآیند پیچیده‌تر، پرخطاتر و کندتر است.

وال‌استریت ژورنال با بررسی حدود ۲۰۰ اختراع ثبت‌شده هواوی و شرکای آن طی دو سال گذشته، از تلاش این شرکت برای کاهش خطاهای تولید و افزایش بازده تجهیزات قدیمی از طریق روش‌های تولیدی و نرم‌افزاری خبر داده است.

کاهش فاصله در حوزه هوش مصنوعی

در حوزه نرم‌افزار نیز شرکت‌های چینی پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند.

درهمین پیوند، شرکت «مون‌شات ای‌آی» (Moonshot AI)چین مدل هوش‌مصنوعی «Kimi K۳» را معرفی کرده که عملکرد آن به مدل‌های پیشرفته شرکت‌های آمریکایی مانند «اوپن‌ای‌آی»(OpenAI) و «آنتروپیک»Anthropic نزدیک شده است.

این تحول نشان می‌دهد رقابت چین و آمریکا دیگر تنها در حوزه سخت‌افزار و تراشه‌ها جریان ندارد و به مدل‌های هوش مصنوعی نیز گسترش یافته است.

چین با وجود این پیشرفت‌ها همچنان در بخش سخت‌افزار فاصله محسوسی با آمریکا دارد.

بر اساس برآورد موسسه برنشتاین، توان محاسباتی هوش مصنوعی چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۴ درصد توان آمریکا بوده و انتظار می‌رود این فاصله تا سال ۲۰۳۰ همچنان قابل توجه باشد. همچنین قدرتمندترین تراشه هوش مصنوعی انویدیا حدود چهار برابر توان محاسباتی بهترین تراشه هواوی را دارد.

افزایش تولید تراشه‌های داخلی

چین با وجود فاصله فناورانه، ظرفیت تولید خود را با سرعت زیادی افزایش می‌دهد.

طبق این گزارش، شرکت‌های چینی قصد دارند تولید ویفرهای پیشرفته مورد استفاده برای ساخت تراشه را تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۵۰۰ هزار ویفر در ماه برسانند؛ رقمی که در سال گذشته حدود ۳۰ هزار ویفر در ماه بوده است.

هواوی نیز انتظار دارد امسال حدود یک و نیم میلیون تراشه هوش مصنوعی عرضه کند که تقریبا ۲ برابر حجم تولید این شرکت در سال ۲۰۲۵ است.

فشار بر انویدیا و تغییر بازار چین

تلاش پکن برای کاهش وابستگی به انویدیا نیز به یکی از محورهای مهم این سیاست تبدیل شده است.

مقام‌های چینی در مقاطعی شرکت‌های داخلی را به استفاده بیشتر از تراشه‌های ساخت چین تشویق کرده‌اند و همزمان خرید تراشه‌های انویدیا را محدودتر کرده‌اند. این سیاست موجب افزایش تقاضا برای محصولات داخلی و در عین حال ایجاد کمبود در بازار تراشه‌های چینی شده است.

در همین حال، قیمت تراشه‌های انویدیا که از مسیرهای غیررسمی وارد چین می‌شوند طی شش ماه گذشته بیش از دو برابر شده است؛ موضوعی که به گفته توزیع‌کنندگان چینی با تشدید اجرای محدودیت‌های صادراتی آمریکا و اختلال در حمل‌ونقل مرتبط بوده است.

«تراشه بیشتر» در برابر «تراشه قدرتمندتر»

یکی از راهبردهای هواوی برای جبران ضعف تراشه‌های منفرد، اتصال تعداد بسیار زیادی تراشه به یکدیگر است. این شرکت تلاش می‌کند صدها هزار تراشه هوش مصنوعی را در قالب خوشه‌های عظیم به یکدیگر متصل کند تا عملکردی مشابه تراشه‌های پیشرفته‌تر ایجاد شود.

با این حال، این روش به تعداد بیشتری تراشه نیاز دارد و ظرفیت تولید فعلی هواوی پاسخگوی تقاضای بازار نیست.

هواوی برنامه‌ریزی کرده است که امسال حدود ۷۵۰ هزار تراشه جدید تولید کند، اما این میزان همچنان کمتر از تقاضای موجود خواهد بود.

گلوگاه اصلی؛ تجهیزات فناوری لیتوگرافی فرابنفش شدید

با وجود تلاش‌های چین، مهم‌ترین مانع برای رسیدن به خودکفایی کامل، همچنان فناوری لیتوگرافی فرابنفش شدید (EUV) است؛ فناوری‌ که برای تولید پیشرفته‌ترین تراشه‌ها اهمیت حیاتی دارد.

چین در حال حاضر به دلیل محدودیت‌های صادراتی آمریکا و هلند به ماشین‌های تجهیزات پیشرفته‌تر فناوری لیتوگرافی فرابنفش شدید شرکت ای‌اس‌ام‌ال (ASML) هلند دسترسی ندارد و برای تولید تراشه‌های پیشرفته ناچار است از ماشین‌های طرح‌نگاری فرابنفش فرین یا لیتوگرافی فرابنفش فرین و روش‌های پیچیده‌تر استفاده کند.

برخی تحلیلگران معتقدند چین در نهایت می‌تواند به فناوری لیتوگرافی فرابنفش فرین دست یابد اما برآوردها درباره زمان لازم بسیار متفاوت است.

در همین حال، کارشناسان تاکید می‌کنند که پیچیدگی این فناوری به حدی است که توسعه آن یکی از دشوارترین پروژه‌های صنعتی جهان به شمار می‌رود.

رقابتی فراتر از تراشه

رقابت چین و آمریکا در حوزه تراشه‌های هوش مصنوعی صرفا یک رقابت تجاری نیست و پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد و فناوری جهانی دارد. تراشه‌ها زیرساخت اصلی توسعه هوش مصنوعی هستند و پیشرفت در این حوزه بر بخش‌هایی مانند پزشکی، رباتیک، خودروهای خودران و حتی فناوری‌های نظامی تأثیر می‌گذارد.

چین امیدوار است تجربه موفق خود در صنایعی مانند خودروهای برقی و باتری‌ها را در صنعت نیمه‌رسانا نیز تکرار کند. با این حال، تراشه‌ها از نظر پیچیدگی با بسیاری از صنایع دیگر تفاوت دارند و توسعه آنها به فناوری‌های بسیار تخصصی و زنجیره تأمین گسترده‌ای نیاز دارد.

درنهایت، سیاست پکن را می‌توان تلاشی بلندمدت برای کاهش آسیب‌پذیری چین در برابر محدودیت‌های فناوری آمریکا و ایجاد یک اکوسیستم مستقل برای هوش مصنوعی دانست. این کشور هنوز در زمینه تراشه‌های پیشرفته از آمریکا عقب‌تر است اما سرمایه‌گذاری دولتی، افزایش ظرفیت تولید، توسعه تراشه‌های داخلی و تلاش برای بهبود بهره‌وری سخت‌افزارهای موجود، فاصله را در برخی حوزه‌ها کاهش داده است.