کرایه حمل دریایی غلات از روسیه به ایران در مسیر دریای خزر طی حدود دو ماه نزدیک به 3 برابر شده و به 115 دلار برای هر تن رسیده است؛ افزایشی که می‌تواند هزینه واردات کالاهای اساسی را بالا ببرد و بخشی از مزیت تجاری مسیر شمال ـ جنوب را کاهش دهد.

به گزارش ایران جیب، همزمان با افزایش تجارت ایران و روسیه از مسیر دریای خزر، هزینه حمل‌ونقل دریایی در این مسیر با رشد چشمگیری روبه‌رو شده است. افزایش تقاضا برای جابه‌جایی غلات، محدودیت ظرفیت کشتی‌ها و مشکلات کشتیرانی در رودخانه ولگا از مهم‌ترین عوامل این افزایش قیمت عنوان شده‌اند.

بررسی داده‌های مرکز شاخص‌های قیمتی روسیه نشان می‌دهد نرخ حمل غلات از بندر آستراخان به ایران برای کشتی‌های کلاس رودخانه ـ دریا در تاریخ 25 سپتامبر 2026 به حدود 110 تا 115 دلار برای هر تن رسیده است.

این در حالی است که کرایه حمل در سپتامبر سال گذشته حدود 47 دلار و در 24 ژوئیه امسال تنها 39 دلار برای هر تن بود.

کرایه حمل غلات در دو ماه تقریباً 3 برابر شد

مقایسه نرخ‌های اعلام‌شده نشان می‌دهد هزینه حمل دریایی غلات از روسیه به ایران نسبت به سال گذشته بیش از 130 درصد افزایش یافته و در مقایسه با اواخر ژوئیه حدود 180 تا 195 درصد رشد کرده است.

افزایش هزینه حمل در شرایطی رخ داده که انتظار می‌رفت توسعه تجارت دو کشور و افزایش حجم بار، زمینه کاهش هزینه‌های لجستیکی را فراهم کند.

با این حال، رشد تقاضا سریع‌تر از ظرفیت عملیاتی ناوگان بوده و همین موضوع فشار بیشتری بر نرخ کرایه‌ها وارد کرده است.

کشتی‌ها با ظرفیت کامل حرکت نمی‌کنند

یکی از مهم‌ترین مشکلات مسیر حمل‌ونقل دریایی خزر، کاهش عمق آب در بخش‌هایی از رودخانه ولگا است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روسیه، برخی کشتی‌های رودخانه ـ دریا به دلیل محدودیت آبخور تنها قادر به استفاده از 70 تا 80 درصد ظرفیت معمول بارگیری خود هستند.

به این ترتیب، بخشی از ظرفیت اسمی ناوگان عملاً بلااستفاده می‌ماند و برای جابه‌جایی مقدار مشخصی کالا، سفرهای بیشتری مورد نیاز است.

افزایش زمان حمل، محدودیت تعداد کشتی‌های در دسترس و نزدیک شدن به پایان فصل کشتیرانی نیز از دیگر عوامل فشار بر هزینه حمل‌ونقل محسوب می‌شوند.

رشد 72 درصدی تجارت در بنادر روسیه

آمارها نشان می‌دهد حجم جابه‌جایی کالا در بنادر آستراخان و اولیا طی 8 ماه نخست سال 2026 به 4.9 میلیون تن رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 72 درصد افزایش داشته است.

در همین مدت، حجم حمل غلات با رشد دوبرابری به حدود 2.2 میلیون تن رسیده است.

همچنین از اواسط ژوئیه تا پایان اوت 2026، روسیه حدود 900 هزار تن غلات به ایران صادر کرده که 1.5 برابر مدت مشابه سال گذشته بوده است.

این آمار نشان می‌دهد تقاضا برای تجارت از مسیر دریای خزر افزایش یافته، اما ظرفیت واقعی حمل‌ونقل نتوانسته همپای آن رشد کند.

افزایش کرایه حمل چه اثری بر قیمت کالاهای اساسی دارد؟

افزایش کرایه حمل غلات از حدود 47 دلار به 115 دلار به معنای رشد 68 دلاری هزینه حمل هر تن محصول است.

در نتیجه، واردکنندگان برای حمل یک محموله 10 هزار تنی غلات، در مقایسه با نرخ سال گذشته، ممکن است تا 680 هزار دلار هزینه بیشتری پرداخت کنند.

این افزایش هزینه می‌تواند بر قیمت تمام‌شده واردات گندم، جو و سایر غلات اثر بگذارد؛ هرچند میزان انتقال آن به قیمت مصرف‌کننده به عواملی مانند نرخ ارز، هزینه خرید محصول و سیاست‌های تنظیم بازار بستگی دارد.

راهکار کاهش هزینه تجارت ایران و روسیه چیست؟

کارشناسان معتقدند افزایش تعداد کشتی‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل جهش کرایه حمل را برطرف کند و لازم است سازوکارهای باثبات‌تری برای حمل کالا ایجاد شود.

انعقاد قراردادهای بلندمدت یا دوره‌ای میان شرکت‌های کشتیرانی و واردکنندگان، تجمیع محموله‌ها، برنامه‌ریزی منظم سفرها و استفاده هماهنگ‌تر از ظرفیت ناوگان ایرانی در دریای خزر از جمله راهکارهای پیشنهادی است.

همچنین ادامه لایروبی مسیرهای کشتیرانی و رفع محدودیت‌های آبخور در رودخانه ولگا می‌تواند به افزایش ظرفیت واقعی بارگیری کشتی‌ها کمک کند.

در مجموع، رشد سریع تجارت ایران و روسیه در مسیر خزر اگر با توسعه ظرفیت عملیاتی و ثبات نسبی کرایه حمل همراه نشود، می‌تواند به افزایش هزینه واردات منجر شود. رقابت‌پذیری کریدور شمال ـ جنوب نیز علاوه بر حجم جابه‌جایی کالا، به قابل پیش‌بینی بودن زمان و هزینه حمل‌ونقل وابسته است.