به گزارش ایران جیب، گزارش جدید مرکز پژوهش‌های مجلس از وضعیت صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این صنعت در مقایسه با سال ۱۴۰۳ با کاهش قابل توجه تولید، افزایش واردات و افت صادرات مواجه شده است.

بر اساس این گزارش، تولید خودرو در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۲۶ هزار دستگاه رسید؛ در حالی که در سال ۱۴۰۳ حدود ۱.۱۲۱ میلیون دستگاه خودرو تولید شده بود. به این ترتیب، تولید خودرو طی یک سال حدود ۱۹۵ هزار دستگاه کاهش یافته است.

مرکز پژوهش‌های مجلس عواملی مانند جنگ ۱۲ روزه، مشکلات تأمین ارز و انفجار بندر شهید رجایی را از عوامل اثرگذار بر کاهش تولید در سال گذشته عنوان کرده است.

واردات خودرو افزایش یافت

در مقابل افت تولید داخلی، واردات خودرو روندی افزایشی داشته است.

طبق آمار این گزارش، تعداد خودروهای وارداتی از حدود ۶۳ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۶۷ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ یعنی واردات خودرو حدود ۴ هزار دستگاه افزایش یافته است.

این آمار در شرایطی ثبت شده که تولید داخلی با کاهش ۱۹۵ هزار دستگاهی مواجه بوده و نشان‌دهنده تغییر ترکیب عرضه خودرو در بازار است.

صادرات خودرو و قطعات نصف شد

یکی از مهم‌ترین نکات گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، افت صادرات صنعت خودرو و قطعات است.

ارزش صادرات خودرو و قطعات از حدود ۱۲۶ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ به تنها ۶۵ میلیون دلار در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است.

به این ترتیب، ارزش صادرات این بخش حدود ۶۱ میلیون دلار کاهش داشته که بیانگر تداوم چالش‌های صنعت خودرو در بازارهای خارجی، محدودیت‌های ارزی و مشکلات رقابت‌پذیری است.

اسقاط خودروهای فرسوده هم کاهش یافت

در بخش اسقاط خودروهای فرسوده نیز آمار سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل کاهش داشته است.

تعداد خودروهای اسقاط‌شده از حدود ۳۵۰ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۲۰۴ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴ رسید.

این در حالی است که طبق اهداف برنامه هفتم، قرار است ظرفیت اسقاط خودروهای فرسوده تا پایان برنامه به ۵۰۰ هزار دستگاه در سال برسد. بر اساس آمار ارائه‌شده، عملکرد سال ۱۴۰۴ حدود ۴۱ درصد هدف سالانه بوده است.

عمق داخلی‌سازی؛ فاصله خصوصی‌ها با خودروسازان بزرگ

بخش دیگری از گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس به میزان داخلی‌سازی محصولات پنج خودروساز بزرگ کشور اختصاص دارد.

بر اساس آمار گزارش، عمق داخلی‌سازی ایران‌خودرو در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۷۸ درصد و در سایپا در هر دو سال حدود ۸۱ درصد اعلام شده است.

در میان خودروسازان خصوصی، میزان داخلی‌سازی پایین‌تر است. عمق داخلی‌سازی مدیران خودرو از حدود ۲۲ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۲۱ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است.

کرمان موتور در همین بازه از ۳۷ درصد به حدود ۳۹ درصد افزایش داشته و گروه بهمن نیز از ۲۳ درصد به حدود ۲۴ درصد رسیده است.

ماجرای حداقل ۴۰ درصد ساخت داخل چیست؟

در گزارش نهایی تحقیق و تفحص مجلس درباره صنعت خودرو که در سال ۱۳۹۹ نهایی شد، افزایش عمق ساخت داخل به عنوان یکی از محورهای سیاست‌گذاری صنعت خودرو مورد توجه قرار گرفته بود.

در این گزارش پیشنهاد شده بود برای آغاز فعالیت در بخش خودروهای سبک، حداقل ۴۰ درصد ساخت داخل به عنوان معیار اولیه در نظر گرفته شود و در صورت نرسیدن محصول به این میزان، تعرفه واردات خودروی کامل یا CBU اعمال شود.

هدف از این پیشنهاد، جلوگیری از تبدیل تولید خودرو به مونتاژ صرف قطعات وارداتی و افزایش ارزش افزوده ایجادشده در داخل کشور بود.

همچنین در این گزارش بر ایجاد سازوکاری برای اندازه‌گیری و راستی‌آزمایی میزان داخلی‌سازی تأکید شده بود تا درصد اعلام‌شده از سوی خودروسازان قابلیت بررسی داشته باشد.

تعرفه بیشتر برای داخلی‌سازی بیشتر

یکی دیگر از پیشنهادهای مطرح‌شده، تعیین تعرفه واردات قطعات بر اساس میزان ارزش افزوده داخلی بود؛ به این معنا که افزایش ساخت داخل بتواند مشوق‌های تعرفه‌ای بیشتری برای خودروساز ایجاد کند.

در این چارچوب، قطعات مهمی مانند قوای محرکه، سیستم انتقال قدرت و ماژول‌های الکترونیکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

بنابراین، عدد ۴۰ درصد مطرح‌شده در گزارش تحقیق و تفحص مجلس را نباید به عنوان میزان فعلی داخلی‌سازی همه خودروها یا یک الزام عمومی امروز صنعت خودرو تلقی کرد؛ این رقم در آن گزارش به عنوان حداقل پیشنهادی برای آغاز تولید خودروهای سبک مطرح شده بود.