به گزارش ایران جیب، سیاست عرضه ارز به متقاضیان با استفاده از کارت ملی بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ طرحی که بانک مرکزی از طریق آن بخشی از تقاضای ارز را با نرخ تعیین‌شده در شبکه بانکی پاسخ می‌دهد.

در روزهای اخیر، همزمان با افزایش نرخ دلار در بازار آزاد، گزارش‌هایی از افزایش مراجعه متقاضیان به بانک‌های عامل و تشکیل صف برای دریافت ارز سهمیه‌ای منتشر شده است. با این حال، فاصله میان نرخ ارز عرضه‌شده و بازار آزاد نسبت به دوره‌های گذشته تغییر کرده و همین موضوع می‌تواند بر میزان استقبال مردم اثر بگذارد.

ارز سهمیه‌ای با کارت ملی چقدر است؟

بر اساس اطلاعات مطرح‌شده در گزارش‌های منتشرشده، در طرح فعلی امکان خرید تا سقف 1000 یورو یا معادل آن در هر 365 روز برای هر کد ملی وجود دارد.

این سهمیه از ارز مسافرتی جداست و استفاده از آن، در صورت رعایت مقررات، سهمیه ارز مسافرتی فرد را از بین نمی‌برد.

نرخ فروش نیز ثابت نیست و بر اساس سازوکار تعیین‌شده برای عرضه ارز، متناسب با شرایط بازار تغییر می‌کند. در شهریور 1405، نرخ‌های گزارش‌شده برای فروش دلار سهمیه‌ای در برخی بانک‌ها در محدوده 195 تا 205 هزار تومان قرار داشته است.

چرا دلار سهمیه‌ای دیگر مثل گذشته جذاب نیست؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های شرایط فعلی با سال‌های گذشته، کاهش فاصله میان نرخ ارز سهمیه‌ای و قیمت بازار آزاد است.

در دوره‌هایی که این اختلاف بسیار زیاد بود، خرید ارز سهمیه‌ای برای برخی افراد جذابیت اقتصادی بیشتری داشت. اما وقتی نرخ عرضه به بازار آزاد نزدیک‌تر شود، سود بالقوه خرید و فروش مجدد ارز کاهش پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید خانوارها نیز عامل دیگری است. در شرایطی که بخش قابل توجهی از درآمد خانوار صرف هزینه‌های روزمره می‌شود، بسیاری از افراد امکان اختصاص منابع مالی قابل توجه برای خرید ارز را ندارند.

صف‌های ارزی در سال‌های گذشته

فروش ارز سهمیه‌ای با کارت ملی سابقه طولانی‌تری دارد. در سال‌های گذشته، بانک مرکزی برای مدیریت تقاضا و تأمین بخشی از نیازهای ارزی مردم، سازوکارهای مختلفی را اجرا کرد.

در مقاطعی، اختلاف زیاد میان نرخ رسمی و بازار آزاد موجب افزایش تقاضا و حتی تشکیل صف‌های طولانی برای دریافت ارز شد. برخی از این طرح‌ها نیز در ادامه به دلیل مشکلات اجرایی و افزایش تقاضای غیرمصرفی متوقف یا تغییر کردند.

طرح فعلی با سقف مشخص و نرخ نزدیک‌تر به بازار اجرا می‌شود و از این نظر با مدل‌های قدیمی فروش ارز سهمیه‌ای تفاوت دارد.

آیا عرضه ارز می‌تواند قیمت دلار را کنترل کند؟

مهدی فیضی، اقتصاددان، در گفت‌وگو با «اعتماد» معتقد است عرضه ارز از طریق کارت ملی می‌تواند در کوتاه‌مدت بر بازار اثر بگذارد، اما نحوه تخصیص منابع ارزی اهمیت زیادی دارد.

به گفته او، اگر میان نرخ عرضه و بازار آزاد فاصله زیادی وجود داشته باشد، بخشی از تقاضا ممکن است نه برای مصرف واقعی، بلکه با هدف حفظ ارزش دارایی یا کسب سود شکل بگیرد.

در چنین شرایطی، سیاستگذار باید علاوه بر میزان عرضه، به انگیزه‌های ایجادشده در سمت تقاضا نیز توجه کند.

نقش انتظارات در بازار ارز

سیدمرتضی افقه، اقتصاددان، نیز در گفت‌وگو با «اعتماد» بر نقش انتظارات اقتصادی در تعیین نرخ ارز تأکید کرده است.

از این دیدگاه، افزایش یا کاهش نرخ ارز تنها به میزان عرضه اسکناس در بازار وابسته نیست و عواملی مانند تورم، شرایط اقتصادی، تحریم‌ها و نااطمینانی نسبت به آینده نیز می‌توانند بر رفتار صاحبان سرمایه و خانوارها اثر بگذارند.

بر این اساس، عرضه ارز سهمیه‌ای ممکن است در مقاطع مشخص بخشی از تقاضا را پوشش دهد، اما میزان اثرگذاری آن بر روند کلی بازار به شرایط اقتصادی و انتظارات فعالان بازار نیز وابسته است.

کاهش قدرت خرید، معادله بازار ارز را تغییر داده است

در سال‌هایی که فاصله میان نرخ ارز سهمیه‌ای و بازار آزاد زیاد بود، حتی افرادی که نیاز مصرفی مشخصی به ارز نداشتند ممکن بود به دلیل اختلاف قیمت برای دریافت سهمیه اقدام کنند.

اما در شرایط فعلی، از یک سو فاصله قیمتی کمتر شده و از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های زندگی باعث شده منابع مازاد بسیاری از خانوارها کاهش پیدا کند.

در نتیجه، تقاضای ارز با کارت ملی را نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد متقاضیان سنجید؛ توان مالی خانوارها و میزان نقدینگی قابل تخصیص به خرید ارز نیز اهمیت دارد.

دلار سهمیه‌ای؛ راهکار کوتاه‌مدت یا سیاست ارزی؟

عرضه ارز با کارت ملی می‌تواند بخشی از تقاضای خرد بازار را پوشش دهد و در مقاطع کوتاه‌مدت بر رفتار متقاضیان اثر بگذارد. با این حال، اثر نهایی این سیاست به میزان عرضه، نرخ تعیین‌شده، فاصله با بازار آزاد و شرایط کلی اقتصاد بستگی دارد.

در صورتی که فاصله میان نرخ سهمیه‌ای و بازار آزاد محدود باشد، انگیزه تقاضای سوداگرانه نیز کاهش پیدا می‌کند؛ اما در مقابل، ممکن است استقبال متقاضیانی که صرفاً به دنبال کسب منفعت از اختلاف قیمت هستند، کمتر شود.

به این ترتیب، سیاست ارز با کارت ملی را باید بخشی از مجموعه سیاست‌های ارزی دانست و نه تنها ابزار مدیریت بازار. روند نرخ دلار در نهایت تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، انتظارات و شرایط بازار ارز قرار دارد.