پیش‌بینی‌های اقلیمی از احتمال شکل‌گیری یک ال‌نینوی قدرتمند در ماه‌های آینده حکایت دارد؛ پدیده‌ای که می‌تواند بارش‌های پاییزی در بخش‌هایی از ایران را افزایش دهد، اما کارشناسان تأکید دارند که ال‌نینو لزوماً به معنای ترسالی در سراسر کشور نیست.

به گزارش ایران جیب، همزمان با آغاز بارش‌های پاییزی در بخش‌هایی از شمال کشور و وقوع سیلاب در برخی مناطق، نگاه‌ها به پیش‌بینی‌های اقلیمی برای پاییز و زمستان 1405 معطوف شده است. در همین حال، پیش‌بینی‌های سازمان جهانی هواشناسی از احتمال وقوع یک ال‌نینوی قوی در ماه‌های آینده حکایت دارد؛ پدیده‌ای که می‌تواند الگوی بارش در بخش‌هایی از ایران را تحت تأثیر قرار دهد.

بر اساس این پیش‌بینی‌ها، اثرات این پدیده می‌تواند تا ماه‌های ابتدایی سال آینده ادامه داشته باشد. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که نباید ال‌نینو را به‌صورت مستقیم معادل «ترسالی» دانست.

ال‌نینو چیست و چه اثری بر ایران دارد؟

ال‌نینو به گرم‌شدن غیرمعمول سطح آب اقیانوس آرام در بخش‌های مرکزی و شرقی مناطق استوایی گفته می‌شود. این تغییر دمایی می‌تواند الگوهای گردش جوی را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد و در نتیجه، میزان و نحوه توزیع بارش در برخی مناطق دگرگون شود.

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، با اشاره به افزایش دمای آب اقیانوس گفته است سطح آب این منطقه حدود 2.1 تا 2.2 درجه گرم‌تر از میانگین بلندمدت شده است.

به گفته او، آثار این پدیده با تأخیر چندماهه در مناطق مختلف جهان ظاهر می‌شود و ممکن است در برخی مناطق موجب افزایش بارش و در مناطق دیگر باعث خشکسالی شود.

کدام استان‌های ایران بارش بیشتری خواهند داشت؟

بر اساس این تحلیل، بخش‌هایی از جنوب و جنوب‌غرب ایران بیش از سایر مناطق می‌توانند تحت تأثیر ال‌نینو قرار بگیرند.

استان‌های خوزستان، فارس، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، کرمانشاه و ایلام از جمله مناطقی هستند که احتمال بارش‌های نرمال و بالاتر از نرمال در آنها مطرح شده است.

سیستان و بلوچستان نیز می‌تواند تحت تأثیر این پدیده قرار گیرد، هرچند زمان و نحوه اثرگذاری ال‌نینو در این منطقه با سایر نقاط کشور متفاوت خواهد بود.

کارشناسان معتقدند نیمه دوم پاییز می‌تواند دوره مهم‌تری از نظر تأثیر این پدیده بر بارش‌های کشور باشد.

آیا تهران هم پربارش می‌شود؟

تهران نیز ممکن است از تغییرات الگوی جوی ناشی از ال‌نینو تأثیر بگیرد، اما کارشناسان تأکید دارند که نمی‌توان میزان بارش پایتخت را صرفاً بر اساس این پدیده پیش‌بینی کرد.

به گفته کارشناسان، عوامل جوی دیگری نیز در تعیین میزان بارش هر منطقه نقش دارند و به همین دلیل، پیش‌بینی دقیق وضعیت بارندگی باید بر اساس مدل‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت انجام شود.

بارش بیشتر؛ فرصت یا تهدید؟

افزایش بارش پس از چند سال خشکسالی می‌تواند برای منابع آبی ایران خبر مثبتی باشد، اما نحوه بارش اهمیت بیشتری از میزان بارش دارد.

اگر بارندگی در طول زمان و به شکل مناسب توزیع شود، بخش بیشتری از آب می‌تواند در خاک نفوذ کند و به تقویت منابع زیرزمینی و سطحی کمک کند.

اما بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت شرایط متفاوتی ایجاد می‌کنند. در این حالت، ظرفیت نفوذ خاک محدود شده و حجم زیادی از آب به روان‌آب تبدیل می‌شود؛ اتفاقی که می‌تواند خطر سیلاب، فرسایش خاک و خسارت به زیرساخت‌ها را افزایش دهد.

این مسئله برای ایران اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بسیاری از مناطق کشور چند سال خشکسالی متوالی را پشت سر گذاشته‌اند و پوشش گیاهی و شرایط خاک در برخی مناطق برای مقابله با بارش‌های ناگهانی مناسب نیست.

آغاز اثرگذاری ال‌نینو از اواخر شهریور؟

فاطمه رحمانپور، اقلیم‌شناس، با اشاره به پیش‌بینی‌های سازمان جهانی هواشناسی، احتمال داده است اثرات این پدیده از اواخر شهریور در ایران آغاز شود و در آذرماه به اوج برسد.

بر اساس این دیدگاه، نیمه دوم سال 1405 می‌تواند دوره مهمی برای تغییر الگوهای جوی و افزایش احتمال بارش‌های سنگین در برخی مناطق کشور باشد.

با این حال، این پیش‌بینی به معنای وقوع قطعی سیلاب در تمام مناطق ایران نیست و شدت و محل بارش‌ها به شرایط جوی هر منطقه بستگی خواهد داشت.

چرا بارش‌های پاییزی می‌تواند برای ایران خطرناک باشد؟

ایران در سال‌های اخیر با خشکسالی و کاهش منابع آبی مواجه بوده است. در چنین شرایطی، افزایش بارش در نگاه نخست می‌تواند خبر خوبی باشد؛ اما اگر بارندگی‌ها به شکل رگباری و سیل‌آسا اتفاق بیفتد، بخش قابل توجهی از آب به جای نفوذ در زمین به روان‌آب تبدیل خواهد شد.

از سوی دیگر، سیلاب می‌تواند به جاده‌ها، پل‌ها، شبکه‌های آب و برق، زمین‌های کشاورزی و مناطق مسکونی آسیب وارد کند.

به همین دلیل، کارشناسان بر ضرورت آمادگی پیشگیرانه دستگاه‌های مدیریت بحران، لایروبی مسیر رودخانه‌ها، کنترل ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها و آماده‌سازی زیرساخت‌های شهری و روستایی تأکید دارند.

آیا ایران وارد دوره ترسالی می‌شود؟

پاسخ کارشناسان به این پرسش هنوز قطعی نیست.

ال‌نینو می‌تواند احتمال افزایش بارش در برخی مناطق را بالا ببرد، اما به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده یک سال پربارش برای کل ایران باشد. همچنین حتی افزایش مجموع بارش سالانه نیز لزوماً به معنای جبران کامل کسری منابع آب کشور نیست؛ چراکه زمان، شدت و پراکندگی بارندگی نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان آب قابل استحصال دارد.