تهران-ایرنا-سامانه موشکی پاتریوت از پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی جهان است که برای مقابله با موشک‌های بالستیک و کروز به‌کار می‌رود؛ اما استفاده گسترده از آن در جنگ اوکراین و درگیری‌های خاورمیانه، ذخایر موشک‌های رهگیر این سامانه را کاهش داده است.

به گزارش روز یکشنبه ایرنا از خبرگزاری رویترز، سامانه پدافند هوایی پاتریوت آمریکا که نخستین بار در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱(۱۳۷۰ خورشیدی) مورد استفاده قرار گرفت، امسال با افزایش شدید تقاضا مواجه شده است؛ این در حالی است که ذخایر موشک‌های رهگیر آن در پی جنگ اوکراین با روسیه و گسترش جنگ در خاورمیانه به‌شدت کاهش یافته است.

اوکراین به‌طور فوری به دنبال دریافت موشک‌های رهگیر بیشتر برای مقابله با حملات شبانه موشک‌های بالستیک روسیه است. با این حال، جنگ علیه ایران ذخایر تسلیحاتی آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس را کاهش داده و برخی کشورهای اروپایی نیز موشک‌هایی را که ممکن است برای دفاع از خود به آنها نیاز داشته باشند، نزد خود نگه داشته‌اند.

در ادامه این خبرگزاری جزئیاتی درباره سامانه پدافند هوایی پاتریوت، یکی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های تسلیحاتی موجود در زرادخانه آمریکا را ارائه می‌کند:

سامانه پاتریوت چیست؟

پاتریوت که نام آن از عبارت «سامانه ردیابی راداری آرایه فازی برای رهگیری اهداف» گرفته شده است، یک سامانه متحرک دفاع موشکی زمین به هواست که توسط شرکت تسلیحاتی آمریکایی «ریتیان تکنولوژیز» ساخته شده و می‌تواند در شرایط مختلف جوی و در بردهای طولانی مورد استفاده قرار گیرد.

این سامانه که در دهه ۱۹۸۰ توسعه یافت، طی چند دهه گذشته بارها به‌روزرسانی شده و قابلیت‌ها و برد عملیاتی آن افزایش یافته است. قرار است پاتریوت تا سال ۲۰۴۸ همچنان در خدمت باقی بماند.

یک آتشبار معمولی پاتریوت شامل رادار و سامانه‌های کنترل، واحد تامین برق، پرتابگرها و خودروهای پشتیبانی است. این سامانه بسته به نوع موشک رهگیر مورد استفاده می‌تواند هواپیما، موشک‌های بالستیک تاکتیکی و موشک‌های کروز را منهدم کند.

سامانه پاتریوت چه قابلیت‌هایی دارد؟

رویترز نوشت: قابلیت‌های این سامانه بسته به نوع موشک رهگیر مورد استفاده متفاوت است.

موشک رهگیر قدیمی‌تر «پک-۲» از کلاهک انفجاری ترکش‌زا استفاده می‌کند که در نزدیکی هدف منفجر می‌شود در حالی که خانواده موشک‌های «پک-۳» از فناوری دقیق‌تر «اصابت برای انهدام» بهره می‌برند و با برخورد مستقیم به هدف، آن را منهدم می‌کنند.

شرکت ریتیان موشک رهگیر «پک-۲ جی‌ای‌ام-تی» را تولید می‌کند که قادر است موشک‌های بالستیک کوچک و کوتاه‌برد، موشک‌های کروز و هواپیماهای دشمن را منهدم کند. شرکت لاکهید مارتین، بزرگ‌ترین شرکت تسلیحاتی جهان، نیز مدل پیشرفته‌تر «پک-۳ ام‌اس‌ای» را تولید می‌کند که می‌تواند موشک‌های بالستیک دوربردتر، موشک‌های کروز، هواپیماها و همچنین موشک‌های مافوق صوت را هدف قرار دهد.

لاکهید مارتین در ماه گذشته میلادی موشک رهگیر جدیدی با نام «پک-۳ ایس» معرفی کرد و اعلام کرد هزینه تولید آن نصف مدل‌های قبلی خواهد بود و در عین حال می‌تواند موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد، هواپیماها و موشک‌های کروز را هدف قرار دهد.

به گفته سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) در سال ۲۰۱۵(۱۳۹۴ خورشیدی)، رادار این سامانه بیش از ۱۵۰ کیلومتر برد دارد و می‌تواند به‌طور هم‌زمان حداکثر ۱۰۰ هدف احتمالی را رهگیری کند.

اگرچه پاتریوت در ابتدا برای رهگیری سلاح‌های مافوق صوت طراحی نشده بود، اما آمریکا در ماه مه ۲۰۲۳(اردیبهشت ۱۴۰۲) تایید کرد که اوکراین از این سامانه برای سرنگونی یک موشک کینژال روسیه استفاده کرده است؛ موشکی که مسکو مدعی است مافوق صوت است.

این خبرگزاری مدعی شد: کشورها معمولا جزئیات مربوط به تعداد اهداف منهدم‌شده توسط سامانه‌های پاتریوت را با دقت زیادی محرمانه نگه می‌دارند. با این حال، اوکراین در ماه ژانویه(دی‌ماه) اعلام کرد که ۲۵۰ هدف، از جمله ۱۴۰ موشک بالستیک، را با این سامانه منهدم کرده است.

پاتریوت تا چه اندازه در جهان استفاده می‌شود؟

رویترز افزود: شرکت ریتیان اعلام کرده است که بیش از ۲۴۰ واحد آتشبار پاتریوت را تولید و تحویل داده است. شرکت‌های ریتیان و لاکهید مارتین در مجموع هزاران موشک رهگیر تولید کرده‌اند.

به گفته ریتیان، اکنون ۱۹ کشور از سامانه پاتریوت استفاده می‌کنند که آمریکا، آلمان، لهستان، اوکراین، ژاپن، قطر، عربستان سعودی و مصر از جمله آنها هستند. ۱۶ کشور به جدیدترین موشک‌های «پک-۳ ام‌اس‌ای» مجهز هستند.

۶ تا ۸ کشور نیز درخواست خرید موشک‌های بیشتر برای جایگزینی ذخایر کاهش‌یافته خود را ارائه کرده‌اند.

هزینه سامانه پاتریوت چقدر است؟

این خبرگزاری نوشت: بر اساس برآورد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، هزینه یک آتشبار جدید پاتریوت که به‌تازگی تولید شده است، بیش از یک میلیارد دلار است. از این مبلغ، حدود ۴۰۰ میلیون دلار مربوط به خود سامانه و حدود ۶۹۰ میلیون دلار مربوط به موشک‌های یک آتشبار است.

هزینه هر فروند موشک رهگیر «پک-۳» پاتریوت حدود چهار تا پنج میلیون دلار برآورد می‌شود.

چرا ذخایر پاتریوت در حال کاهش است؟

رویترز در پایان گزارش به چرایی کاهش ذخایر این سامانه پرداخت و نوشت: آمار دقیق ذخایر محرمانه است، اما مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی برآورد کرده است که حدود ۶۵ درصد از موشک‌های رهگیر پاتریوت آمریکا بین فوریه و ژوئیه(بهمن ۱۴۰۴ تا تیرماه ۱۴۰۵) مصرف شده‌اند و کمتر از ۸۵۰ فروند از این موشک‌ها در اختیار آمریکا باقی مانده است، این رقم پیش از آغاز جنگ عیله ایران حدود دو هزار و ۳۳۰ فروند بود.

به گفته کارشناسان، ذخایر فعلی کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز به‌شدت کاهش یافته است و چند کشور اروپایی نیز بخشی از ذخایر خود را به اوکراین منتقل کرده‌اند.

بر اساس گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، عربستان سعودی در ۳۸ روز نخست درگیری‌ها حدود ۸۶ درصد از ۲۸۰۰ موشک رهگیر «پک-۳» خود را مصرف کرد و در ماه آوریل تنها ۴۰۰ فروند موشک برای این کشور باقی مانده بود. سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز مقادیر مشابهی از ذخایر خود را مصرف کرده‌اند.

آیا کشورها برای افزایش ذخایر خود پاتریوت بیشتری خریداری می‌کنند؟

در این گزارش آمده است: آمریکا فروش پنج هزار و ۲۵۰ موشک رهگیر را به بحرین، کویت، قطر و امارات متحده عربی برای جایگزینی ذخایر مصرف‌شده آنها تایید کرده است.

آمریکا همچنین مذاکرات خود درباره امکان تولید موشک‌های رهگیر پاتریوت توسط اوکراین را ادامه می‌دهد. منابع آگاه از این مذاکرات گفتند این اقدام حتی پس از آن ادامه یافته است که دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا، درباره چنین توافقی ابراز تردید کرده بود. در این مذاکرات، گزینه‌ای نیز برای تولید برخی قطعات توسط اوکراین و مونتاژ نهایی آنها در نقطه دیگری از اروپا مطرح شده است.

ارتش آمریکا نیز ماه گذشته میلادی قراردادی به ارزش حداکثر ۵۸.۶ میلیارد دلار با شرکت لاکهید مارتین برای تولید موشک‌های رهگیر پاتریوت منعقد کرد.