گزارش‌ها از بازارهای جهانی پلاستیک حکایت از آن دارد که تشدید مجدد درگیری‌های نظامی در ایران طی ماه جاری (ژوئیه)، امید به آتش‌بس ژوئن و بازگشایی تنگه هرمز را نقش بر آب کرده و بار دیگر صنعت پتروشیمی را درگیر بی‌ثباتی شدید کرده است. به گفته کارشناسان، اثرات این بحران بر قیمت و جابه‌جایی مواد اولیه، فارغ از زمان پایان جنگ، تا سال ۲۰۲۷ میلادی ادامه‌دار خواهد بود.

مبدأ اصلی این آشفتگی، تنگه هرمز است؛ مسیری حیاتی که تردد کشتی‌های حامل پلی‌اولفین‌ها و مواد خام پتروشیمی به شدت به آن وابسته است. اگرچه در روزهای ابتدایی جنگ (اوایل بهار) تردد کشتی‌ها به شدت کاهش یافت و سپس در سایه توافق صلح اواخر ژوئن نشانه‌هایی از عادی‌سازی دیده شد، اما حملات هوایی مجدد در ژوئیه، ترمیم زنجیره تأمین را متوقف و قیمت‌ها را مجدداً صعودی کرد.

جیم اوون، تحلیلگر ارشد بسته‌بندی و لجستیک در بانک رابوبانک، در این رابطه تأکید کرد که تنگه هرمز یک نقطه راهبردی برای تجارت پلی‌اولفین‌هاست و در صورت بسته شدن، امکان هدایت حجم عظیم محموله‌ها به مسیرهای جایگزین وجود ندارد. به گفته اوون، حتی تولیدکنندگان آمریکایی که مواد اولیه خود را از داخل تأمین می‌کنند نیز از این بحران بی‌نصیب نمانده‌اند، چراکه رزین (ماده اولیه پلاستیک) ماهیتی جهانی دارد و نوسانات خاورمیانه بر قیمت‌های همه بازارها اثر می‌گذارد. وی هشدار داد که بهبودی زنجیره تأمین پس از شوک بسته‌شدن هرمز، یک فرایند «نوسانی» و زمان‌بر است و نباید بهبودی را در بازه هفته‌ها سنجید، بلکه این روند حداقل به چند فصل (سه‌ماهه) نیاز دارد.

از سوی دیگر، استبان ساگل، مدیرعامل مؤسسه مشاوره Chemical and Polymer Market Consultants، نیز اذعان داشت که تنش‌های عرضه و تقاضا در بهار امسال قیمت پلاستیک‌های خام را به سطحی بی‌سابقه رساند و اگرچه در ژوئن با نوید صلح قیمت‌ها عقب‌نشینی کردند، اما با ازسرگیری درگیری‌ها، مجدداً مسیر افزایشی در پیش گرفته‌اند. ساگل بیشترین تأثیر این بحران را بر گریدهای مورد استفاده در بسته‌بندی‌های انعطاف‌پذیر (نرم) دانست و گفت بخش بسته‌بندی‌های سخت نیز تحت فشار شدید قرار گرفته است.

گزارش سودآوری سه‌ماهه دوم شرکت داو (Dow) نیز گویای این واقعیت است که قیمت محلی در بخش بسته‌بندی و پلاستیک‌های ویژه نسبت به سال قبل ۳۰ درصد جهش داشته است. مدیران این شرکت در تماس سودآوری خود، از مزایای غیرمستقیم درگیری در خاورمیانه سخن گفته و احتمال افزایش دوباره قیمت‌ها را مطرح کردند. با توجه به اینکه زیرساخت‌های نفتی منطقه آسیب دیده و «نفتا» (خوراک اصلی تولید پلی‌اتیلن) با کمبود مواجه شده، آمریکای شمالی که وابستگی بیشتری به «اتان» حاصل از گاز طبیعی دارد، شاهد کاهش ۹.۱ میلیون تنی صادرات پلی‌اتیلن خود بوده که معادل تعطیلی ۱۸ کارخانه بزرگ در مقیاس جهانی است. وضعیت برای پلی‌پروپیلن نیز مشابه اما با شدتی کمتر رقم خورده و حدود ۳ میلیون تن از تولید آن از دست رفته است.

در این میان، افزایش بی‌سابقه قیمت رزین‌های خام، فرصتی برای رزین‌های بازیافتی ایجاد کرده و شکاف قیمتی سنتی میان این دو را کاهش داده است. کوربین اولسون، تحلیلگر ارشد بازیافت پلاستیک در مؤسسه ICIS، تصریح کرد که درگیری ایران، آسیب‌پذیری زنجیره تأمین مواد خام را آشکار ساخت و نشان داد که پلاستیک‌های بازیافتی می‌توانند در دوره‌های بی‌ثباتی، به عنوان یک منبع تأمین منطقه‌ای و قابل اتکا عمل کنند. به گفته اولسون، تمایل به جایگزینی مواد خام با بازیافتی در اروپا و آسیا به دلیل اختلال بیشتر در زنجیره تأمین، به مراتب بیشتر از آمریکا بوده است.

با این حال، کارشناسان بر این باورند که بازار خریدار به زودی جای خود را به بازار فروشنده خواهد داد. مهم‌ترین پرسش این است که با توجه به تغییر مسیر تأمین بسیاری از کسب‌وکارها در دوران اوج قیمت‌ها، پس از پایان جنگ چه میزان از تقاضای ازدست‌رفته بازخواهد گشت. در همین راستا، کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که روند عادی‌سازی بازار رزین بازیافتی و خام، برخلاف برآوردهای اولیه که پایان سال ۲۰۲۶ را هدف گرفته بود، به سال ۲۰۲۷ موکول شده است. اولسون در پایان تأکید کرد: «به نظر می‌رسد سال ۲۰۲۷ جدول زمانی محتمل‌تری برای عادی‌سازی باشد؛ هرچند انتظار کاهش تدریجی قیمت‌ها را داریم، اما کف جدید قیمت‌ها به طور قطع بالاتر از کف قیمتی پیش از درگیری خواهد بود.»