صنعت پلاستیک جهان با ارزشی بالغ بر ۱٫۱ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۳، همچنان به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد جهانی و تأمین‌کنندهٔ نیازهای اساسی بشر در حوزه‌های بسته‌بندی، پزشکی، حمل‌ونقل و ساختمان‌سازی ایفای نقش می‌کند. بر اساس تازه‌ترین ارزیابی سازمان ملل از وضعیت اقیانوس‌ها، اگرچه چالش‌هایی در زمینهٔ مدیریت پسماند وجود دارد، اما صنعت پلاستیک با سرمایه‌گذاری گسترده در فناوری‌های نوین بازیافت و اقتصاد چرخشی، در آستانهٔ تحولی بزرگ برای کاهش اثرات زیست‌محیطی قرار گرفته است. کارشناسان تأکید دارند که راهکار نهایی، نه حذف پلاستیک، بلکه هوشمندسازی مصرف، ارتقای بازیافت و توسعهٔ مواد پیشرفته با قابلیت بازگشت‌پذیری بالاست.

صنعت پلاستیک جهان با ارزشی بالغ بر ۱٫۱ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۳، همچنان به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد جهانی و تأمین‌کنندهٔ نیازهای اساسی بشر در حوزه‌های بسته‌بندی، پزشکی، حمل‌ونقل و ساختمان‌سازی ایفای نقش می‌کند. بر اساس تازه‌ترین ارزیابی سازمان ملل از وضعیت اقیانوس‌ها، اگرچه چالش‌هایی در زمینهٔ مدیریت پسماند وجود دارد، اما صنعت پلاستیک با سرمایه‌گذاری گسترده در فناوری‌های نوین بازیافت و اقتصاد چرخشی، در آستانهٔ تحولی بزرگ برای کاهش اثرات زیست‌محیطی قرار گرفته است. کارشناسان تأکید دارند که راهکار نهایی، نه حذف پلاستیک، بلکه هوشمندسازی مصرف، ارتقای بازیافت و توسعهٔ مواد پیشرفته با قابلیت بازگشت‌پذیری بالاست.

گزارش «ارزیابی اقیانوس جهانی» (World Ocean Assessment) که دوشنبهٔ گذشته منتشر شد، ضمن اشاره به ظرفیت‌های بالای صنعت پلاستیک در بهبود کیفیت زندگی، سه محور اصلی را برای حرکت به‌سوی پایداری این صنعت ترسیم کرده است: نوآوری در مواد اولیه با رویکرد بازیافت‌پذیری، افزایش بهره‌وری در جمع‌آوری و بازیافت پسماند، و توسعهٔ همکاری‌های بین‌المللی برای تدوین استانداردهای جهانی مدیریت پلاستیک.

در همین حال، مذاکرات بین‌المللی برای انعقاد یک معاهدهٔ جامع با هدف ارتقای استانداردهای تولید و بازیافت پلاستیک ادامه دارد و دور بعدی گفت‌وگوها برای مارس ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است. فعالان صنعت معتقدند این معاهده می‌تواند بستری برای انتقال فناوری و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بازیافت در کشورهای در حال توسعه فراهم آورد.

بخش نخست: جایگزین‌های پایدار، هنوز در سایهٔ مزیت‌های بی‌نظیر پلاستیک

گزارش سازمان ملل به‌وضوح نشان می‌دهد که با وجود رشد تجارت جهانی جایگزین‌های پلاستیک به رقم ۴۸۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳، این مواد همچنان با محدودیت‌های اساسی در عملکرد، هزینه و زیرساخت مواجه هستند. تعرفه‌های گمرکی بالاتر برای جایگزین‌هایی نظیر کاغذ، بامبو و الیاف طبیعی (به‌طور میانگین ۱۴٫۴ درصد در مقایسه با ۷٫۲ درصد برای پلاستیک) و همچنین نیاز به شرایط خاص برای تجزیه‌پذیری، نشان می‌دهد که پلاستیک به‌لحاظ اقتصادی و کارایی، همچنان گزینهای بیرقیب باقی مانده است.

ایان باتلر، سردبیر ارزیابی اقیانوس جهانی، ضمن اشاره به اینکه بسیاری از جایگزین‌های زیست‌تخریب‌پذیر تنها در شرایط کنترل‌شدهٔ صنعتی تجزیه می‌شوند، بر این نکته تأکید کرد که صنعت پلاستیک به‌لطف دهه‌ها تحقیق و توسعه، به سطحی از بلوغ و عملکرد رسیده است که جایگزین‌های نوپا هنوز قادر به رقابت با آن نیستند. این مزیت رقابتی، نه یک نقطهٔ ضعف، بلکه دستاوردی مهندسی و اقتصادی محسوب می‌شود که بستر مناسبی برای ارتقای کیفی این صنعت فراهم آورده است.

بخش دوم: نوآوری و بازیافت، مسیر روشن پیش روی صنعت پلاستیک

صنعت پلاستیک امروز در مرزهای جدیدی از نوآوری گام نهاده است. از پلاستیک‌های پیشرفته با قابلیت بازیافت چندباره تا فناوری‌های شیمیایی بازیافت که پلیمرهای زباله را به مواد اولیه با کیفیت خام بازمی‌گردانند، چشمانداز این صنعت روزبه‌روز روشن‌تر می‌شود. نمونه‌های موفقی نظیر بازیافت ۶۴ درصدی PET در مکزیک و جمع‌آوری ۷٫۶ میلیون ظرف نوشیدنی در ترکیه طی تنها پنج روز از اجرای سیستم سپرده‌گذاری، نشان از ظرفیت بالای این صنعت برای مشارکت در اقتصاد چرخشی دارد.

شرکت‌های پیشرو با سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین، توانسته‌اند محصولاتی با محتوای بازیافتی بالا (تا ۹۰ درصد در برخی موارد) تولید کنند که نه‌تنها کیفیت مشابه مواد خام را دارند، بلکه اثرات زیست‌محیطی را نیز به حداقل می‌رسانند. این دستاوردها نشان می‌دهد که صنعت پلاستیک با پذیرش مسئولیت اجتماعی و زیست‌محیطی، در مسیر تحول پایدار قرار گرفته است و این تحول، با همکاری سازندگان، دولت‌ها و مصرف‌کنندگان، به ثمر خواهد نشست.

جمع‌بندی:

در نهایت، گزارش سازمان ملل با نگاهی واقع‌بینانه و توأم با خوش‌بینی، نقش راهبردی پلاستیک را در اقتصاد جهانی به رسمیت می‌شناسد و بر ضرورت همکاری همهٔ ذی‌نفعان برای مدیریت هوشمندانهٔ این مادهٔ ارزشمند تأکید دارد. صنعت پلاستیک با تکیه بر نوآوری، افزایش نرخ بازیافت و تعامل سازنده با نهادهای بین‌المللی، نه تنها راه‌حلی برای چالش‌های زیست‌محیطی خود یافته، بلکه به‌عنوان موتور محرک اقتصاد سبز و ایجاد اشتغال، نقشی انکارناپذیر در آیندهٔ پایدار کرهٔ زمین ایفا خواهد کرد. سازمان ملل از کشورهای عضو خواسته است با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بازیافت و حمایت از تحقیق و توسعه، بستر لازم برای شکوفایی هرچه بیشتر این صنعت حیاتی را فراهم آورند.