بازارها همیشه قبل از سیاستمداران، احتمال بروز بحران واقعی را قیمت‌گذاری می‌کنند. این اتفاق درست در همین روزهای پرتنش پس از تهدید حمله به ایران ازسوی ترامپ و پا پس کشیدن او به بهانه جدی‌تر شدن مذاکرات رخ داده است. حتی خبر منتشر شده ازسوی آکسیوس و وال‌استریت‌ژورنال مبنی بر تنش‌آلود بودن تماس تلفنی ترامپ و نتانیاهو نیز جز برای چند ساعت نتوانست نگاه بازار را به تحولات برگرداند. بر این اساس بار دیگر قیمت نفت پس از ریزش حدود هفت درصدی، صعودی شد و نفت برنت به محدوده ۱۰۶ دلار در هر بشکه بازگشت. به نظر می‌رسد بازار نفت بار دیگر وارد یک آرایش جنگی شده است. اکنون درست همان زمانی است که همه نگاه‌ها معطوف به اقدام ترامپ در روزهای پیش رو، خیره مانده است.

به گزارش نفت ما، به‌دنبال تماس تلفنی پرتنش میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، شکافی آشکار میان واشنگتن و تل‌آویو بر سر نحوه مواجهه با ایران نمایان شد. به گزارش آکسیوس و وال‌استریت‌ژورنال، این تماس «دشوار» و «تنش‌آلود» توصیف شده، زیرا نتانیاهو به‌شدت با طرح جدید آتش‌بس/توافق با ایران مخالفت کرده و به ترامپ هشدار داده که تهران از هر توافقی برای خرید زمان استفاده می‌کند. در مقابل، ترامپ که به‌دنبال پایان سریع جنگ و مهار تبعات اقتصادی آن به‌ویژه جهش قیمت نفت است، پس از این تماس گفت: «نتانیاهو هر کاری را که من بخواهم انجام می‌دهد»؛ جمله‌ای که رسانه‌ها آن را تلاشی برای نمایش کنترل کامل او بر اسرائیل دانستند، اما تنها چند ساعت بعد، لحن ترامپ دوباره تغییر کرد و در اظهاراتی متناقض گفت: «شاید مجبور شویم سخت‌تر به ایران ضربه بزنیم.» و هم‌زمان این نکته را هم افزود که برای رسیدن به «توافق درست» حاضر است چند روز دیگر صبر کند. اظهارنظر اخیر ترامپ البته به هم‌زمانی تصمیم او برای حمله با مراسم حج نیز برمی‌گردد. الجزیره در گزارشی گفته کشورهای عربی و مشاوران ترامپ به او هشدار داده‌اند که در این ایام هیچ‌گونه حمله‌ای صورت ندهد، زیرا نگاه جهان اسلام به آمریکا را به‌شدت متأثر خواهد کرد.
رویترز تغییر لحن ترامپ را نشانه سردرگمی راهبردی کاخ سفید دانست؛ وضعیتی که سبب شد بازار نفت ابتدا با امید به توافق حدود هفت درصد ریزش کند، اما با بازگشت تردیدها و زنده ماندن ریسک جنگ، دوباره صعودی شود. به نظر می‌رسد بازار انرژی بازهم به حرف‌های ترامپ اعتماد نکرد و فهمید ریسک جنگ حذف نشده و فقط موقتاً با تخفیف همراه شده است. بر همین اساس هم بود که بار دیگر ریسک جنگ را جدی تلقی و آن را قیمت‌گذاری کرد. بخش مهمی از رشد نفت پیش از اظهارات متناقض اخیر ترامپ و همچنین بازگشت قیمت نفت برنت به محدوده ۱۰۵ دلار در هر بشکه، ناشی از همان چیزی است که تحلیلگران به آن «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیکی» می‌گویند. این بدان معناست که قیمت نفت فقط براساس عرضه و تقاضای واقعی بالا نرفته؛ بلکه بازار دارد «احتمال اختلال آینده» را هم پیش‌خور کرده است.

بازارها ریسک جنگ را جدی گرفته‌اند

بسیاری از رسانه‌های مطرح جهان ازجمله رویترز و بلومبرگ در کنار رسانه‌های اختصاصی انرژی، ریسک جنگ را جدی گرفته‌اند و برای همین هم قیمت نفت کماکان بالای ۱۰۰ دلار باقی مانده و منتظر تصمیم جدید رئیس‌جمهور ایالات متحده است. بازار انرژی هم‌اکنون ریسک جنگ را جدی تلقی و آن را قیمت‌گذاری کرده است و بخش مهمی از رشد نفت، ناشی از همان چیزی است که تحلیلگران به آن «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیکی» می‌گویند. این بدان معناست که قیمت نفت فقط براساس عرضه و تقاضای واقعی بالا نرفته؛ بلکه بازار دارد «احتمال اختلال آینده» را هم پیش‌خور می‌کند.
خبرگزاری رویترز گزارش داده، قیمت نفت طی هفته اخیر به‌دلیل ترس از درگیری جدید آمریکا و ایران بیش از سه درصد جهش کرده و قیمت برنت به بالای ۱۰۹ دلار رسیده است.
رویترز صریحاً می‌گوید بازار روی حمله احتمالی به کشتی‌ها، توقیف نفتکش‌ها، تهدید تنگه هرمز، اظهارات تند ترامپ علیه ایران و احتمال شکست مذاکرات یا آتش‌بس حساس شده است. در واقع بازار سناریوی «اختلال واقعی در جریان انرژی» را در نظر گرفته، نه فقط تنش سیاسی. به تعبیری، بازار دیگر احتمال حمله آمریکا به ایران را یک ریسک تئوریک نمی‌بیند، بلکه آن را بخشی از سناریوی پایه بازار حساب می‌کند، اما هنوز فرض نکرده که کل صادرات خلیج فارس فلج می‌شود.
نکته مهم و مشترک بین گزارش‌های بین‌المللی انرژی، آن است که تقریباً همه تحلیل‌ها می‌گویند مسئله اصلی این نیست که ایران چقدر نفت صادر می‌کند؛ بلکه این است که آیا عبور نفت از تنگه هرمز مختل می‌شود یا نه؟
به همین دلیل هر خبری درباره مین‌گذاری، حمله به کشتی‌ها، اسکورت نظامی آمریکا، کاهش تردد نفتکش‌ها یا محدودیت عبور در تنگه هرمز به سرعت وارد قیمت نفت می‌شود. بر همین اساس رویترز دیروز در گزارشی به این مسئله پرداخته که هنوز عبور نفتکش‌ها بسیار کمتر از وضعیت عادی است و بازار همچنان منطقه را «پرریسک» می‌داند.

دویچه‌بانک: بازار هنوز وارد فاز وحشت کامل نشده است

البته بازار هنوز «جنگ تمام‌عیار» را کامل قیمت‌گذاری نکرده است. در همین رابطه مارکت‌واچ و دویچه‌بانک در گزارشی نوشته‌اند بازار نگران است، اما هنوز وارد فاز «وحشت کامل» و «پنیک» نشده. علت نیز چنین عنوان شده است که هنوز عرضه جهانی کاملاً قطع نشده، بانک‌های مرکزی هنوز واکنش شدید نشان نداده‌اند، اقتصاد جهانی هنوز وارد شوک رکودی نشده و تنگه هرمز کاملاً بسته نشده است. بلومبرگ نیز بر همین نکته تأکید دارد که بازار پس از صحبت‌های ترامپ درباره تعویق حمله، کمی آرام شده، معامله‌گران هنوز معتقدند ریسک درگیری پابرجاست و بازار آن را جدی گرفته است.

رویترز: بازار جهانی انرژی به حالت امنیتی درآمده است

رویترز نیز دیروز در گزارشی به افزایش ۶۰درصدی قیمت نفت پس از شروع جنگ اشاره کرده و دلیل آن را اختلال در تردد در تنگه هرمز و کاهش عرضه جهانی برشمرده است. در این گزارش تأکید شده صادرات جهانی آسیب دیده و در عین حال بیمه نفتکش‌ها جهش پیدا کرده است و بازار انرژی وارد «حالت امنیتی» شده است.
رسانه‌های تخصصی نفت و حمل‌ونقل انرژی نیز روی این موضوع متمرکز شده‌اند که بازار دیگر روی یک حادثه کوتاه‌مدت قیمت نمی‌گذارد؛ بلکه روی «ریسک ماندگار منطقه‌ای» حساب می‌کند. در تحلیلی که در این‌ باره در بخش حمل‌ونقل نفتکش‌ها در بلومبرگ منتشر شده، پیش‌بینی کرده است که نرخ اجاره سوپرتانکرها ممکن است به بالاترین سطح دهه برسد و بازار حمل‌ونقل انرژی دارد سناریوی حمله مستقیم آمریکا را در نظر می‌گیرد.
بنا بر مجموع این گزارش‌ها می‌توان گفت بازار روی سناریوی تنش شدید به همراه اختلال محدود و ریسک ادامه‌دار حرکت می‌کند و نه جنگ منطقه‌ای تمام‌عیار و انسداد کامل هرمز. با این حال بازار روی «پایداری ریسک» حساب باز کرده و تا وقتی مسیر واقعی تنش‌زدایی دیده نشود، نفت بالا می‌ماند.

چرا با وجود جنگ، قیمت نفت هنوز به مرحله انفجاری نرسیده؟

با وجود آنکه بازار نسبت به ریسک جنگ بسیار حساس شده، اما هنوز چند عامل بازدارنده را هم در نظر می‌گیرد؛ ظرفیت مازاد اوپک، احتمال آزادسازی ذخایر استراتژیک آمریکا، امید به توافق سیاسی، کاهش تقاضای جهانی به‌دلیل نرخ بهره بالا و احتمال استفاده بیشتر از مسیرهای جایگزین عربستان و امارات همان عوامل بازدارنده‌ای هستند که سبب شده تا بازار هنوز وارد سناریوی «شوک نفتی دهه ۷۰» نشوند.
براساس گزارش رویترز و بلومبرگ در این زمینه، بازار اکنون روی «اختلال محدود اما پایدار» قیمت گذاشته، نه هنوز روی «فروپاشی کامل جریان انرژی خلیج فارس» و به همین دلیل هم می‌توان گفت روی «جنگ محدود» حساب باز کرده و نه «جنگ آخرالزمانی انرژی».

سایه تنش‌ها بر سر بازارهای مالی

بازارهای مالی هم بی‌نصیب از تنش‌ها نمانده‌اند. بلومبرگ‌مارکت و رویترزمارکت هر دو در تحلیل‌های جداگانه نوشته‌اند که جهش نفت سبب شده بازار دوباره نگران موج دوم تورم شود؛ نفت گران‌تر، چیزی جز تورم بالاتر برای اقتصاد جهان به همراه ندارد. تورم بالاتر هم موجب می‌شود تا فدرال رزرو نرخ بهره را دیرتر کاهش دهد و این خر بهره بالا، بیشترین تأثیر را روی سهام فناوری و AI خواهد گذاشت. به همین دلیل هم سهام «نزدک» نوسانی شده و سهام تکنولوژی نیز نسبت به اخبار مربوط به تنش‌ها حساس‌تر شده است.

چرخش سرمایه به سمت دارایی‌های امن

رویترز امروز گزارش داده بازارهای آسیایی به‌شدت به نفت حساس شده‌اند و کشورهای واردکننده انرژی مثل ژاپن و هند تحت فشار قرار گرفته‌اند. همچنین سهام خطوط هوایی و صنایع انرژی‌بر افت کرده‌اند. در اروپا هم سهام صنعتی تحت فشار قرار گرفته، اما در مقابل سهام انرژی رشد کرده است. به معنای دیگر سرمایه در حال چرخش به سمت نفت، گاز، شرکت‌های دفاعی و دارایی‌های امن است.
وال‌استریت‌ژورنال و بلومبرگ هم نوشته‌اند سرمایه‌گذاران بخشی از پول را از دارایی‌های ریسکی خارج کرده و به سمت دارایی‌هایی مثل دلار، طلا، اوراق کوتاه‌مدت و شرکت‌های انرژی سوق داده‌اند.

سناریوهای قیمت نفت درصورت حمله آمریکا به ایران

براساس یک جمع‌بندی کلی از تحلیل‌های ارائه شده ازسوی رسانه‌ایی همچون بلومبرگ، رویترز، گلدمن‌ساکس، جی‌پی‌مورگان، فارن پالیسی و اویل‌پرایس و همچنین سایر رسانه‌های تخصصی ارزیابی امنیت انرژي، چهارسناریوی نفتی برای بازار نفت در صورت وقوع جنگ پیش‌بینی شده است.
سناریوی نخست، «حمله محدود و کنترل‌شده»؛ به این معنا که حمله آمریکا فقط به چند هدف نظامی صورت گیرد و پاسخ ایران نیز محدود باشد، بدون آنکه منجر به اختلال جدی در تنگه هرمز شود. در این صورت نفت احتمالا با جهش پنج تا ۱۵درصدی روبرو خواهد شد و بدین ترتیب، قیمت نفت برنت به محدوده ۱۱۰ تا ۱۲۵ دلار خواهد رسید. در این سناریو بازار هنوز چندان بدبین نیست و معتقد است هرچند تنش بالاست، اما عرضه جهانی هنوز برقرار است. در این شرایط، عربستان و امارات سعی می‌کنند صادرات خود را حفظ کنند، آمریکا از ذخایر استراتژیک استفاده می‌کند و شوک موقت است. این سناریو در حال حاضر از نگاه بسیاری از مؤسسات مالی، «سناریوی پایه» در نظر گرفته شده است.
سناریوی دوم، «اختلال جدی در تنگه هرمز»؛ در این سناریو احتمالا حمله به نفتکش‌ها، مین‌گذاری محدود، کاهش شدید تردد یا تهدید مداوم دریایی وجود خواهد داشت. در این صورت واکنش احتمالی نفت برنت، حرکت به محدوده ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلار است و نوسان بسیار شدید خواهد بود، زیرا حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند. بازار در این سناریو فرض می‌کند بیمه نفتکش‌ها با رشد انفجاری همراه شود، صادرات کند شده و بخشی از نفت عملاً به بازار نرسد.
سناریوی سوم، «جنگ منطقه‌ای گسترده»؛ در این سناریو، حمله به زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس، ورود نیروهای نیابتی، آسیب به تأسیسات عربستان، امارات یا عراق و اختلال همزمان در چند مسیر انرژی پیش‌بینی می‌شود. در برخی تحلیل‌ها، در این سناریو، نفت به محدوده ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار ورود می‌کند و حتی ممکن است در شوک اولیه به بیش از این ارقام برسد. اینجا بازار دیگر فقط «کمبود نفت» نمی‌بیند؛ بلکه با ترس سیستماتیک از بحران حمل‌ونقل و شوک تورمی جهانی روبروست و آن را قیمت‌گذاری می‌کند.
سناریوی چهارم، «بسته شدن کامل تنگه هرمز»؛ این سناریو افراطی‌ترین حالت است و اگر بازار باور کند این آبراه استراتژیک قطعا برای مدتی بسته شده و امکان عبور امن وجود ندارد، آن‌وقت قیمت نفت می‌تواند جهش تاریخی کرده و حتی اعداد بالای ۲۰۰ دلار هم خواهد دید. با این حال اکثر تحلیلگران می‌گویند این سناریو پایدار نیست، زیرا اقتصاد جهانی تحمل طولانی‌مدت آن را ندارد و برای همین هم فشار بین‌المللی شدید خواهد بود. بنابراین آمریکا و متحدانش سریع واکنش نظامی نشان خواهند داد.

برندگان و بازندگان احتمالی سناریوی جنگ

همچنین براساس جمع‌بندی گزارش‌های مؤسسات مالی گلدمن‌ساکس، جی‌پی‌مورگان، فایننشال‌تایمز و وال‌استریت‌ژورنال، برندگان احتمالی در سناریوهای جنگ، شرکت‌های نفتی، صادرکنندگان خارج از محدوده خلیج‌فارس، صنایع دفاعی، تولیدکنندگان LNG آمریکا و روسیه در کوتاه‌مدت خواهند بود و در مقابل، پیش‌بینی می‌شود بازندگان احتمالی، واردکنندگان انرژی نظیر هند، ژاپن، اروپا، خطوط هوایی، صنایع پتروشیمی انرژی‌بر، اقتصادهای وابسته به حمل‌ونقل دریایی و بازارهای سهام پرریسک باشند.
در یک جمع‌بندی می‌توان گفت بازارها جنگ را به‌عنوان ریسک واقعی پذیرفته‌اند، اما هنوز آن را به‌عنوان یک شوک سیستماتیک کامل وارد قیمت‌ها نکرده‌اند و همین فاصله، منشأ اصلی نوسان فعلی قیمت نفت و دارایی‌های مالی است.