جنگ اوکراین وارد پنجمین سال شد/ صلح دائمی پیروز میشود یا آتشبس؟
مسکو- ایرنا- روابط پرتنش مسکو و کییف پنجشنبه پنجم اسفندماه ۱۴۰۰ وارد مرحله رویارویی نظامی شد، مصافی که امروز پنجم اسفند ۱۴۰۴ وارد پنجمین سال خود شد.
به گزارش ایرنا، این مصاف نظامی زمانی آغاز شد که به گفته سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه، سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) از زمان طرح ادعای عدم گسترش به شرق، پنج موج گسترش را برخلاف اطمینان قبلی به مقامات اتحاد جماهیر شوروی و روسیه کنونی برداشته بود. این بار اوکراین، همسایه روسیه، کشوری بود که زمزمه عضویت آن در ناتو مطرح شد.
اینگونه بود که رئیس جمهور روسیه ۲۱ فوریه ۲۰۲۲ (دوم اسفند ۱۴۰۰) با انتقاد از بیتوجهی غرب به نگرانیهای امنیتی مسکو، استقلال جمهوریهای خلق دونتسک و لوهانسک را در منطقه دونباس به رسمیت شناخت.
ولادیمیر پوتین سه روز پس از آن، پنجشنبه ۲۴ فوریه (۵ اسفند ۱۴۰۰) نیز عملیاتی نظامی که آن را «عملیات ویژه» خواند، علیه اوکراین آغاز کرد و به این ترتیب روابط پرتنش مسکو - کییف به رویارویی نظامی تبدیل شد.
کشورهای غربی که طی این مدت در این مصاف نظامی به حمایت از اوکراین شتافتهاند، از لزوم شکست راهبردی روسیه سخن میگویند و به موازات آن، روسیه به حیاتی بودن این مصاف برای سرنوشت خود در مواجهه با پیشروی غرب به سمت مرزهایش اشاره میکند.
از این منظر، بیجهت نبود که رئیسجمهور روسیه دیروز – دوشنبه- باری دیگر بر این موضوع پای فشرد که «روسیه برای آینده خود، برای استقلال، حقیقت و عدالت میجنگد.»
از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین، ابتکارهای مختلفی برای پایان دادن به این درگیری مطرح شد و در اندکی بیش از یک سال گذشته، نگاهها به فرجام ادعای دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا درباره حل یکشبه این مناقشه دوخته شده است؛ ادعایی که در یک سال نخست دولت ترامپ محقق نشد.
پس از دو دور مذاکرات سهجانبه روسیه، اوکراین و آمریکا در ابوظبی، شهر ژنو ۲۸ و ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ میزبان آخرین دور گفتوگوها در این چارچوب بود؛ گفتوگوهایی که برخی منابع آن را پرتنش توصیف کردند و برخی دیگر همچون رسانه آمریکایی آکسیوس از بنبست در آن سخن گفتند.
در این میان، ولادیمیر مدینسکی دستیار رئیسجمهور روسیه و مذاکره کننده ارشد این کشور، این مذاکرات را دشوار و کاری خواند؛ استیو ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ و نماینده آمریکا نیز آن را گامی به جلو توصیف کرد.
ولادیمیر زلنسکی رئیسجمهور اوکراین نیز درباره نتیجه مذاکرات ژنو گفت: مسکو و کییف به تدوین سندی نزدیک شدهاند که نحوه نظارت بر هرگونه «آتشبس» برای پایان دادن به جنگ چهار ساله را تعیین میکند.
زلنسکی افزود: پیشرفت در مسائل «سیاسی» کندتر بوده است و رهبران کشورها میتوانند تلاش کنند تا بر سر اختلافبرانگیزترین مساله، یعنی زمین، به توافقی بین خودشان برسند.
در همین حال، خبرگزاری دولتی تاس روسیه گزارش داد که دور بعدی مذاکرات سهجانبه برای حل و فصل مناقشه اوکراین ممکن است روز پنجشنبه هفتم اسفند ۱۴۰۴ در ژنو برگزار شود.
با وجود گزارشها درباره حضور نمایندگان برخی کشورهای اروپایی در نزدیکی محل مذاکرات ژنو، دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین خاطرنشان کرد: روسیه هیچ دلیلی برای مشارکت اروپا در مذاکرات جدید حل و فصل بحران اوکراین نمیبیند.
سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه پیشتر تصریح کرده بود: اتحادیه اروپا خواهان حلوفصل بحران در اوکراین نیست، بلکه قصد دارد ماشین نظامی کییف را احیا و تهدیدها علیه مسکو را حفظ کند.
لاوروف در ادامه اظهار داشت: این موضوع که ترامپ پس از دیدار با پوتین در آلاسکا به جای تنها یک آتشبس، شروع به حمایت از صلح بلندمدت در اوکراین کرده، گامی بزرگ است.
در شرایطی که طرف اوکراینی و حامیان اروپایی آن بر «آتشبس» و طرف روسی بر «صلح جامع و دائمی که ریشههای درگیری را از میان بردارد» اصرار دارد، سخنان مقامات روس گویای آن است که توانستهاند حمایت ترامپ را از صلح دائمی جلب کنند.
جنگ اوکراین وارد پنجمین سال شد/ صلح دائمی پیروز میشود یا آتشبس؟
سرزمین، مسأله بزرگ حل نشده
ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ پس از مذاکرات اخیر ژنو اعلام کرد: دیداری بین پوتین، ترامپ و زلنسکی رؤسای جمهور روسیه، آمریکا و اوکراین میتواند در سه هفته آینده برگزار شود.
این اظهارات در حالی بیان شد که حل و فصل موضوع سرزمین به عنوان یکی از الزامات دستیابی به توافق صلح از سوی مسکو اعلام شده است.
در چنین شرایطی، یک پژوهشگر ارشد انستیتو کشورهای مستقل مشترک المنافع و کارشناس علوم سیاسی روسیه تأکید دارد که صرف نظر از تلاشهای میانجیگران، برگزاری نشست سطح عالی بین روسیه و اوکراین در آینده نزدیک بعید است.
الکساندر دودچاک در این باره به روزنامه «آرگومنتی ای فاکتی» گفت: اگرچه مذاکرات سهجانبه اخیر نتایجی به همراه داشته است - طبق گزارشها، طرفین در مورد اکثر مسائل مورد اختلاف به توافق رسیدهاند - اما کنترل بر دونباس، نیروگاه هستهای زاپروژیا و تضمینهای امنیتی برای اوکراین همچنان با موانعی روبرو است.
این کارشناس سیاسی روس افزود: هنوز هیچ نشانهای در خصوص تغییر موضع کییف یا موافقت با خواستههای روسیه وجود ندارد؛ بالعکس، زلنسکی در هر فرصت مناسبی تکرار میکند که قصد ندارد نیروهایش را از دونباس خارج کند؛ زلنسکی میگوید پیوستن به ناتو و استقرار نیروهای اروپایی نیز غیرقابل مذاکره هستند.
دودچاک معتقد است: اظهارات ویتکاف در مورد یک نشست سه جانبه احتمالی، شبیه تلاش برای تحمیل قالب مذاکرات به روسیه است که در شرایط فعلی غیرقابل اجرا است.
جنگ اوکراین وارد پنجمین سال شد/ صلح دائمی پیروز میشود یا آتشبس؟
زلنسکی: اوکراین از دونباس خارج نخواهد شد
رئیسجمهور اوکراین روزهای اخیر در مصاحبه با بیبیسی اعلام کرد: اوکراین نیروهای خود را از بخش تحت کنترل خود در دونباس خارج نخواهد کرد، زیرا این امر باعث تفرقه در جامعه اوکراین خواهد شد و به درگیری پایان نخواهد داد.
زلنسکی افزود: چنین سناریویی تنها به آتش بس موقت منجر خواهد شد، اما پس از مدتی درگیریها از سر گرفته خواهند شد.
در همین حال، جان هیلی وزیر دفاع انگلیس اظهار داشت که آماده است نخستین وزیر دفاعی باشد که پس از پایان درگیریها و امضای توافق صلح، نیروهای بریتانیایی را به اوکراین اعزام میکند.
هیلی به تلگراف گفت: انگلیس همراه با متحدانش، در حال حاضر در حال بحث در مورد ایجاد «ائتلاف کشورهای داوطلب» است و برای تشکیل چنین نیرویی تلاش خواهد کرد.
وی افزود: لندن معتقد است که صلح پایدار در اروپا بدون «اوکراین قوی و مستقل» غیرممکن است. برای آماده شدن برای یک چنین ماموریت احتمالی، انگلیس قصد دارد تقریباً ۲۰۰ میلیون پوند برای مجهز کردن ارتش خود به وسایل نقلیه و تجهیزات اختصاص دهد. قرار است این بودجه برای ارتقاء سیستمهای حمل و نقل و ارتباطات و خرید ادوات مدرن ضد پهپاد استفاده شود.
هیلی خاطرنشان کرد: لندن نه تنها کمکهای نظامی ارائه میدهد، بلکه میزبان پناهجویان اوکراینی نیز هست که تعداد آنها به ۱۶۷ هزار نفر رسیده است.
وزیر دفاع انگلیس تأکید کرد:ه بریتانیا به افزایش «فشار بر روسیه» و حمایت از اوکراین ادامه خواهد داد تا زمانی که «صلح عادلانه» محقق شود.
جنگ اوکراین وارد پنجمین سال شد/ صلح دائمی پیروز میشود یا آتشبس؟
جنگ، جنگ تا تحقق اهداف
دیمیتری مدودف معاون رئیس شورای امنیت روسیه یک روز پس از مذاکرات سهجانبه ژنو گفت: عملیات نظامی ویژه در اوکراین ادامه دارد و تا رسیدن به اهداف نهایی ادامه خواهد یافت.
وی، هدف عملیات نظامی در اوکراین را تضمین توسعه روسیه در دهههای آینده عنوان کرد و افزود: مسکو نمیتواند بپذیرد که کشوری غیردوست در همسایگی آن، عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) باشد.
مدودف تصریح کرد: غیرنظامی شدن اوکراین و از بین رفتن امکان جنگ درآینده از اهداف عملیات نظامی است.
در همین حال، یک نظامی روسی با نام مستعار «زمِی» به روزنامه «راسیسکایا گازیه تا» گفت: «اسلاویانسک، کراماتورسک و دروژکوفکا - این سه دژ مستحکم برای ما باقی ماندهاند، که در سالهای اخیر توسط نظامیان اوکراینی در بتن مهر و موم شدهاند و به دژهای تسخیرناپذیری تبدیل شدهاند. اگر آنها را تصرف کنیم، میتوانیم بگوییم که کل دونباس را آزاد کردهایم. این اتفاق حتماً خواهد افتاد، همانطور که فرا رسیدن بهار یا تابستان اجتنابناپذیر است.»
جنگ اوکراین وارد پنجمین سال شد/ صلح دائمی پیروز میشود یا آتشبس؟
آتشبس یا صلح؟
از سوی دیگر، آندری لدینف کاردار سفارت روسیه در آمریکا در اظهاراتی با اشاره به تغییر رویکرد واشنگتن در قبال جنگ اوکراین، اعلام کرد که این درگیری به مراحل پایانی خود نزدیک میشود.
باید منتظر بود و دید که آیا نهایتاً فرمول مورد توافق احتمالی روسیه و اوکراین به یک «آتشبس» موقت منجر خواهد شد تا نویدبخش «صلحی بلندمدت» خواهد بود.
مروری بر سخنان مقامات اوکراینی گویای آن است که «آتشبس» گزینه دلخواه آنها است که در گام نخست و در سایه توقف مقطعی جنگ، انتخابات ریاستجمهوری را که بیش از یکسال است به تعویق افتاده برگزار کنند؛ در این صورت، شبهات موجود درباره امضای زلنسکی بر توافق صلح پس از انقضای مدت قانونی ریاستجمهوری وی برداشته خواهد شد.
با این حال، طرف روسی با نگاه بدبینی به آتشبس مقطعی نگاه میکند و معتقد است که آتشبس به تجدید قوای مجدد اوکراین توسط متحدان غربی و طولانی شدن درگیری منجر خواهد شد.
