تلاش ۴۰ روزه دولت، صحنه اقتدار ملی و پاسخ به زیاده خواهی/تبدیل بحران به حماسه تابآوری
تهران - ایرنا - عملکرد دولت چهاردهم و به تعبیری دولت سازندگی و دفاع در تامین کالاهای اساسی، سوخت و خدماترسانی در انجام امور امدادی و ... در دوران جنگ و آتشبس موقت، صفحه درخشانی از نقشآفرینی دولت وفاق برای افزایش اقتدار ملی و تقویت تابآوری مردم است.
به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، از روزهای نخستین جنگ تحمیلی سوم، آسیب به زیر ساختهای کشور به ابزاری برای فشار روانی متجاوزان علیه مردم و فرسوده کردن دولت برای تداوم خدماترسانی به مردم تبدیل شد تا در نهایت و به خیال خام خود بتوانند با ایجاد نارضایتی میان مردم و فعال کردن گسلهای معیشتی و ... از هزینه حمله به ایران بکاهند و به هدف مورد نظر دست یابند اما دولت با هوشیاری و تلاش شبانهروزی نه تنها توانست با خنثی کردن این توطئه، به یاری نیرویهای دفاعی در عرصه میدان برود، بلکه با ایجاد رضایت در بین اقشار مختلف مردم از طریق تامین نیازهای اولیه معیشتی و سوخترسانی، نقش مهمی در افزایش تابآوری آنها و حضور مستمرشان در صحنه حمایت از نیروهای مسلح کشور ایفا کرد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ۲۲ فروردین ماه در نشستی با حضور جمعی از فعالان اقتصادی درمورد عملکرد منسجم دستگاههای اجرایی در تأمین کالا و خدمات عمومی گفت: «با وجود همزمانی ایام عید و ماه مبارک رمضان با شرایط جنگی، هیچگونه کمبود کالایی در کشور احساس نشد و تلاش شد تا کمترین نگرانی در میان مردم ایجاد شود که نشاندهنده برنامهریزی دقیق، روحیه جهادی مدیران و انسجام در نظام پشتیبانی کشور بود. عملکرد هماهنگ دولت، مجلس، نیروهای مسلح و همراهی کمنظیر مردم، در مقاومت چهل روزه، صحنهای از اقتدار ملی را به نمایش گذاشت که موجب حیرت جهانیان شده است.»
جعفر قادری، نائبرئیس کمیسیون اقتصادی مجلس با مثبت ارزیابی کردن اقدامات چهل روزه دولت در زمینه ارائه خدمات عمومی به مردم و تامین کالاهای اساسی به خبرنگار ایرنا گفته است: «عملکرد وزارتخانههای اقتصادی که نقش محوری در مدیریت تولیدکنندگان مواد غذایی و توزیع آنها داشتند، مثبت ارزیابی میشود و اکنون هم هیچ نگرانی بابت تامین کالاهای اساسی در ادامه راه وجود ندارد. ذخایر استراتژیک به اندازه کافی وجود دارد و پیش بینیهای لازم برای آینده هم شده است، مسئولان در تلاش هستند تا مردم هیچ کمبودی احساس نکنند.» (متن گفتوگو را اینجا بخوانید)
همچنین محمود واعظی قائم مقام دبیرکل حزب اعتدال و توسعه نیز با اشاره به حجم گسترده تبلیغات دشمنان در زمینه اختلال در روند امور اجرایی کشور به خبرنگار سیاسی ایرنا، گفته است: در طول مدت تجاوز وحشیانه آمریکایی - صهیونی به کشورمان «هیچگونه اختلالی در زنجیره تامین کالاهای اساسی و خدمترسانی به مردم، نه تنها در تهران، بلکه در سراسر کشور مشاهده نشده و امور جاری با نظم و برنامهریزی پیش رفته است. برای نمونه، در بسیاری از شهرهای پر مسافر، از مشهد تا شهرهای شمالی، اطراف تهران و سایر مناطق، برغم اینکه در طول جنگ تحمیلی و به واسطه سفرهای اضطراری جمعیت آنها دو تا سه برابر شد، اما هیچ گزارشی از کمبود مواد غذایی و ارزاق، دارو، مواد بهداشتی و شوینده و به طور کلی مایحتاج عمومی وجود نداشت. مردم، بهجز دغدغه جنگ، مشکل مضاعف، آنهم در تأمین نیازهای اساسی خود نداشتهاند و این خود دستاوردی ارزشمند برای دولت خدمتگزار چهاردهم است.»
نکته حائز اهمیت این است که بازدیدهای مکرر ستادی از جمله از سوی شخص رئیس جمهور و معاون اول دولت که از همان نخستین روزهای جنگ آغاز شده بود در زمان آتشبس موقت نیز همچنان ادامه دارد. در این چارچوب، ۲۳ فروردین ماه رئیسجمهور در ادامه بازدیدهای نظارتی و میدانی با حضور در سازمان برنامه و بودجه کشور و سه وزارتخانه راهبردی نفت، نیرو و جهاد کشاورزی، از نزدیک در جریان روند فعالیتها، چالشها و اقدامات صورتگرفته در شرایط ویژه کشور قرار گرفت. این بازدیدها با هدف ارزیابی دقیق عملکرد دستگاههای اجرایی در مقطع حساس کنونی، بهویژه در پی تهاجمات اخیر ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی و آثار آن بر زیرساختها و منابع ملی، انجام شد. رئیسجمهور در جریان نظارت ستادی و بازدید از این دستگاههای اجرایی ضمن استماع گزارشهای تخصصی و تفصیلی مدیران و کارشناسان، دستورات لازم را برای استمرار خدماترسانی مطلوب به مردم و نیز جبران خسارات و رفع موانع موجود صادر کرد.
پزشکیان ۲۲ فروردین ماه نیز در قالب نظارت ستادی از دستگاههای اجرایی در شرایط خاص کشور، با حضور در وزارت صنعت، معدن و تجارت، از نزدیک در جریان آخرین وضعیت بخشهای مختلف صنعتی و تولیدی کشور قرار گرفت. وی در این بازدید با اشاره به عملکرد منسجم دستگاههای اجرایی در تأمین کالا و خدمات عمومی قرار گرفت. البته بازدید رئیس دولت چهاردهم از این سه وزارتخانه و سازمان برنامه و بودجه، صرفا بخش کوچکی از بازدیدهای میدانی وی از نهادهای دولتی در زمان جنگ و آتشبس موقت است. وی پیشتر نیز ۷ فروردین ماه ۱۴۰۵ در جریان بازدیدی سرزده و میدانی از یکی از شعب فروشگاههای زنجیرهای رفاه، در جریان چرخه توزیع کالاهای اساسی و اقلام زیستی مورد نیاز مردم قرار گرفت. رئیسجمهور در حاشیه این بازدید، هر فروشگاه و هر مرکز عرضه کالا را سنگری در برابر جنگ ترکیبی و همه جانبه دشمن دانست و تاکید کرد که حفظ آرامش بازار و اطمینانبخشی به شهروندان در خصوص وفور کالا، کمتر از مجاهدت در جبهههای نبرد نیست.
وی علاوه بر بازدیدهایی که رسانهای شدهاست در طی این مدت بارها نیز وی در مراکز خدمت رسانی حاضر شد تا به نیروهای امدادی، درمانی و ... قوت قلب بدهد. حسن کرمانپور، رئیس مرکز اطلاع رسانی وزارت بهداشت، درباره بازدید میدانی رئیسجمهور از یکی از مراکز درمانی نوشته است: «یک روز در ستاد مدیریت بحران وزارت بهداشت، در اوج تجاوز نظامی و ترور رهبر شهید و فرماندهان و حتی شک به سلامت رئیسجمهور، تنها با کلاه و کاپشن سیاه وارد شد و سلام کرد! نرم کنار وزیر بهداشت نشست و کلاهش را برداشت. همه ایستادیم به احترامش و چون نشستیم اولین و دومین کلامش این بود! اول آمدم که خسته نباشید بگویم و دوم از شما بخواهم هرکار میکنید جوری باشد که مردم در دل این جنگ و جنایت، احساس کمبود دارو و پزشک و بیمارستان نکنند! به من فقط بگویید چه کنم کمک شما که چنین نشود! یکی از معاونین گفت: شما فقط زنده بمان دکترجان! کنایه که مواظب خودت باش!»
سوخترسانی، از صرفهجویی مردم تا تابآوری کارکنان صنعت نفت در بحران روانی
از آغاز جنگ به نظر میرسید، نخستین ترکشهای این تهاجم ناجوانمردانه به شریانهای اصلی حوزه انرژی و روند سوخت رسانی در کشور اصابت کند اما بررسی میدانی وضعیت جایگاههای سوخت در طول جنگ نشان داد که نبض سوخترسانی در سراسر کشور حتی یک لحظه نیز متوقف نشد و بحرانی در جایگاه سوخت برغم تبلیغات رسانههای بیگانه دیده نشد. البته در این عرصه باز هم نباید نقش تابآوری مردم را نادیده گرفت؛ رضا نواز، سخنگوی صنف جایگاههای سوخت کشور در این زمینه با اشاره به رکورد زنی کاهش مصرف سوخت گفته است: «در حالیکه دشمن منتظر هجوم مردم به پمپ بنزینها و کمبود سوخت بود، مردم ایران رکورد بینظیری در صرفهجویی مصرف بنزین را رقم زدند و توطئه دشمن را خنثی نمودند. در برخی روزها با کاهش تا ۵۰ درصدی مصرف نسبت به پیشبینیها و روند مصرف ایام پایان سال و جنگ روبهرو شدیم.»
۲۲ فروردین ماه، محسن پاکنژاد، وزیر نفت نیز با اشاره به نقش کارکنان صنعت نفت در افزایش تابآوری جامعه ایران در شرایط جنگی اعلام کرد: «به لطف پروردگار و با تلاش همکاران ما، در طول این جنگ با وجود اقدامهای خصمانه و فشارهای دشمن، کوچکترین خللی در عرصه سوخترسانی و تأمین نیازهای مردم بهوجود نیامد؛ افزون بر این، روند صادرات نفت کشور نیز در این ایام با مجاهدت و ازخودگذشتگی کارکنان عملیاتی بیوقفه تداوم یافت.» وی همچنین با تاکید بر اینکه مأموریت وزارت نفت پس از شرایط جنگی پیچیدهتر میشود، گفته است: «وضع کشور ایجاب میکند که با بهرهگیری از ظرفیت و امکانات موجود، فعالیت بیشتری در زمینه سازندگی انجام شود؛ از سوی دیگر باید بهدنبال تخصیص بهینه منابع مالی و صرفهجویی در هزینهها باشیم تا روند بازسازی مراکز آسیبدیده به موازات فعالیتهای توسعهای در دستورکار قرار گیرد.»
ابتکار تفویض اختیارات رئیسجمهور به وزرا و استانداران در زمان جنگ
اما پرسش کلیدی این است که دولت با وجود همه تبلیغات دشمنان و مشکلات اقتصادی که تا پیش از جنگ وجود داشت، چگونه توانست مایحتاج مردم و سوخت مورد نیاز آنها را تامین کند؟ یکی از ابتکارات مهم دولت در این زمینه که از زمان جنگ ۱۲ روزه آغاز شده بود و در جنگ تحمیلی سوم نیز ادامه پیدا کرد، تفویض اختیارات رئیسجمهور به وزرا و استانداران در شرایط جنگی بود. ۱۲ فروردین ماه وزیر جهاد کشاورزی در جمع اعضای مجمع نمایندگان استان تهران با تاکید بر اینکه کشور مدیون همافزایی و همدلی میانقوهای است که از ماههای گذشته در کشور اتفاق افتاد، اظهار داشت:«هیچ گزارشی حتی در رسانههای معاند و فرصت طلب مبنی بر یک مورد مشکل در موجودی و عرضه کالاهای اساسی در فروشگاههای کشور اعلام نشد؛ درصورتی که در امارات با جمعیتی چند میلیونی فروشگاهها خالی شده و ساکنان سرزمینهای اشغالی دچار چالشی اساسی شدهاند. نوری قزلجه همچنین با اشاره به حضور رئیسجمهور در روز دوم جنگ در وزارت جهاد کشاورزی گفته است: «رئیسجمهوری تفویض اختیارات خوبی به استانداران و وزرا ابلاغ کرد که در تامین و توزیع کالاهای اساسی در شرایط سخت، بسیار موثر است.» (اظهارات وزیر جهاد کشاورزی را اینجا بخوانید.)
در همین چارچوب معصومه آقاپور، مشاور رئیسجمهور در امور همکاریهای اقتصادی درباره پیشبینی شرایط جنگی و اتخاذ این تصمیم به خبرنگار سیاسی ایرنا گفته است: «شرایط دشوار از قبل پیشبینی شده بود و اینکه ممکن است اتفاقی بیفتد، بنابراین رئیسجمهور اختیاراتی را به وزرا تفویض کرده بود تا درخصوص صدور دستورات لازم و انجام اقدامات جهت رفاه مردم به کار گرفته شود. با این حال، واقعاً روزهای بسیار سختی را سپری میکنیم اما در رابطه با لجستیک، هماهنگی و تأمین کالاهای اساسی کارهای بسیار خوبی انجام شده است. همچنین در زمینه واردات کالاهای اساسی، وابستگی به بنادری مانند شهید رجایی و استانهای جنوبی کشور را به حداقل رساندهایم.»
وی همچنین درباره تفویض اختیارات به استانداران نیز گفت: «در زمینه تفویض اختیار، آقای رئیسجمهور دیدگاه بسیار وسیعی دارند و معتقدند این مسئله میتواند مدیریت مشارکتی را در سطح بالایی محقق کند و در حوزههای مختلف نتایج بسیار خوبی به همراه داشته باشد. از مهمترین ویژگیهای مثبت ایشان که به اتخاذ این تصمیم کمک کرده، این است که همواره پیشنهادات را میپذیرند و در مدیریت مشورتی بسیار فعال هستند. همانطور که دیدهاید حتی در راهپیمایی روز قدس و حضور در تجمع مردمی شب ۱۲ فروردین هم خود را مقید به تشریفات و پروتکل های قانونی نکردند زیرا برای مردم اهمیت ویژهای قائل هستند. بارها در بسیاری از جلسات شاهد بوده ام که حتی بر روی صندلی جایگاه خود نمینشینند و در کنار مشاوران قرار میگیرند.»
البته طرح تفویض اختیار به استانداران تصمیمی است که از مدتها پیش از جنگ از سوی رئیسجمهور به مرحله اجرا درآمده بود، هر چند در اویل تشکیل دولت چهاردهم بسیاری از منتقدان مدعی بودند که تفویض اختیارات به استانداران به معنای «فدرالیسم» است اما تصمیم شجاعانه رئیسجمهور نه تنها در دوران جنگ ۱۲ روزه واردات و توزیع کالا در کشور را تسهیل کرد بلکه در جنگ تحمیلی سوم نیز توانست مشکلات و موانع بوروکراسی در زمینه تامین و توزیع کالاهای اساسی و مورد نیاز مردم را برطرف کند.
وحید جلالزاده، معاون کنسولی، امور مجلس و ایرانیان وزارت خارجه دی ماه ۱۴۰۴ در زمینه تفویض اختیارات رئیسجمهور به استانداران در استودیو ایرنا گفته بود: «موضوع افزایش اختیارات استانداران سابقه طولانی دارد. رئیسجمهور پزشکیان خاستگاه استانی دارد و با توجه به ۱۶ سال سابقه نمایندگی و چند سال ریاست دانشگاه علوم پزشکی تبریز، وی بر این باور است که ظرفیتهای استانی دیده نمیشود و بارها گفته است «مسئولی که در استانها است از من رئیس جمهور یا وزیر، کمتر نمیفهمد. در فهم و درک مسائل استانی نباید جایگاه استانداران را تقلیل دهیم. رئیسجمهور مصّر است که باید دست استانداران را در روابط استانی باز بگذارد و پشت این تصمیم نیز ایستاده است. در جنگ ۱۲ روزه رئیسجمهور اختیارات ویژهای به استانداران تفویض کرد و نتایج خوبی هم گرفت. اگر در تامین کالاهای اساسی در آن زمان به مشکلی برنخوردیم به علت حضور جهادی استانداران بویژه استانداران مرزی در میدان بود. در دولت چهاردهم با توجه به ادراکی که آقای پزشکیان از ظرفیتهای استانی دارد، امیدواریم گامهای موثری در استفاده از بدنه استانها در راستای منافع ملی و تولید ثروت برداشته شود.»
پشتیبانی قاطع دولت از میدان و حفظ سرمایه اجتماعی
شاید آنچه در زمینه تلاشهای اقتصادی و اجرایی دولت برجسته شده است، صرفا در حوزه معیشت و اقتصاد باشد اما فرامتن حفظ آرامش اقتصادی در جامعه یکی از مولفههای بنیادین تامین امنیت کشور است. تلاش در این عرصه در طی جنگ چهل روزه توانست به عنوان یک بازوی بسیار قوی برای نیروهای دفاعی عمل کند. تا پیش از جنگ ۱۲ روزه همواره از هماهنگی «میدان» و «دیپلماسی» به عنوان دو بازوی قدرتمند برای استقامت در برابر زیادهخواهی بیگانگان سخن گفته میشد اما جنگ تحمیلی سوم بازوی «خیابان» را نیز به معادله استقامت ایرانیان افزود. هر چند مردمی که پس از چهل شبانه روز هنوز سنگر خیابان را ترک نکردهاند، برغم مشکلات اقتصادی نیز ایستادگی میکردند اما با تمام این اوصاف به طور قطع، مسائل اقتصادی یکی از متغیرهای بسیار مهم در تابآوری بخش زیادی از جامعه است و دولت چهاردهم تلاش کرد تا با رفع دغدغه مردم در این زمینه، از ریزش سرمایههای اجتماعی پیشگیری کند.
در این چارچوب حمیدرضا جلاییپور، تحلیلگر مسائل سیاسی در گفتگو با خبرنگار ایرنا، به چهار رکن برای پیشگیری از دستیابی دشمنان به اهدافشان اشاره کرد و دفاع قهرمانانه و چهارلایه نظامیان در سراسر کشور را رکن اول نامید. وی جنبش مردمی و فراگیر دفاع از ایران که در طول شبها در بیش از ۴۰۰ شهر کشور شکل گرفت را نیز به عنوان رکن دوم معرفی کرد و خدماترسانی دولت پزشکیان به عموم مردم ایران در سراسر کشور را به عنوان رکن سوم و از دیپلماسی به عنوان رکن چهارم اشاره یاد کرد و گفت: «خروش شبانه مردم در شهرها در دفاع از کشور، ریشه در اطمینان آنها از ارائه خدمات پایه توسط دولت دارد. مردم برغم شرایط جنگی نگران تامین کالاهای اساسی، نان، بنزین و دارو نیستند؛ اگرچه همین مردم عزیز ایران دو دهه است که با تحریم، رکود، گرانی و بیکاری دست و پنجه نرم میکنند، اما در بحران، با تمام توان از کشورشان دفاع میکنند. ایرانیان در این ۴۰ روز، الگوی میهندوستی را به جهانیان نشان دادند.»
بنابراین اقدامات اجرایی و خدمات رسانی دولت بسترسازی برای پیشگیری از زیادهخواهی متجاوزان در میدان و میز مذاکره بود تا فرماندهان دفاعی و دیپلماسی بتوانند بدون دغدغهای فراتر از مسائل مرتبط به دو حوزه از حقوق ایرانیان صیانت کنند. مجموعه این اقدامات ترکیبی تاکنون نتایج درخشانی را برای دولت رقم زده است و بسیاری از تحلیلگران بر این باور هستند که تداوم این راهبرد میتواند در دوران بازسازی زیرساخت های کشور نیز دستاورهای شگفتانگیزی را رقم بزند.
