رویکرد آسیاییها در برابر ایران: خویشتنداری، ثبات و اولویت دیپلماسی
تهران- ایرنا- گزارشها و تحلیلهای منتشرشده روزهای اخیر در رسانههای آسیایی نشان داد که واکنشها به تحولات ایران از وضعیت داخلی تا افزایش تنشها میان تهران و واشنگتن، عمدتا بر یک محور مشترک استوار بوده است: تاکید بر اصل عدم مداخله، پرهیز از تشدید بحران و اولویت دادن به راهکارهای دیپلماتیک در چارچوب سازوکارهای بینالمللی.
به گزارش روز چهارشنبه گروه آسیا اقیانوسیه ایرنا در روزهای اخیر رسانههای معتبر آسیایی و برخی مقامهای رسمی از کشورهای منطقه، ضمن بازتاب تحولات داخلی ایران، تلاش کردند تصویر کلی رویکرد دولتهای آسیایی نسبت به تهران را بهعنوان رویکردی محتاطانه و مبتنی بر «مدیریت بحران» ارائه کنند؛ رویکردی که نه از زاویه تقابل و تشدید فشار، بلکه از زاویه تاکید بر ثبات، گفتوگو و استفاده از مسیرهای رسمی بینالمللی قابل جمعبندی است.
در همین چارچوب، رسانههای آسیایی به طور گسترده به تحولات مربوط به احتمال افزایش فشار نظامی آمریکا علیه ایران پرداختند؛ موضوعی که با تمرکز نیروهای ایالات متحده در منطقه و گمانه زنی ها درباره سناریوهای احتمالی تنش، بازتابی جدی در فضای خبری آسیا پیدا کرد. در این میان، چین بهعنوان یکی از بازیگران اصلی آسیای شرقی، موضع خود را در قالب حمایت از ثبات و مخالفت با هرگونه مداخله در امور داخلی کشورها مطرح کرد؛ رویکردی که رسانههای چین آن را استمرار سیاست اصولی پکن درباره بحرانهای خارجی و ضرورت حل اختلافها از مسیر گفتوگو و دیپلماسی دانستند.
در جنوب شرق آسیا نیز، انور ابراهیم نخست وزیر مالزی در اظهاراتی که در رسانههای این کشور بازتاب یافت، درباره افزایش تنش میان ایران و آمریکا ابراز نگرانی کرد و از همه طرفها خواست از نزدیک شدن به آستانه درگیری پرهیز کنند. او تاکید کرد که تشدید بحران میتواند پیامدهای منطقهای و فرامنطقهای داشته باشد و مسیر مناسب، بازگشت به دیپلماسی و استفاده از ظرفیتهای میانجیگرانه و کانالهای گفتوگو است؛ موضعی که در رسانههای مالزی بهعنوان تلاش کوالالامپور برای دفاع از ثبات و جلوگیری از بیثباتی گستردهتر در منطقه ارزیابی شد.
رویکرد آسیاییها در برابر ایران: خویشتنداری، ثبات و اولویت دیپلماسی
وزارت امور خارجه تاجیکستان نیز امروز (چهارشنبه ۸ بهمن) با انتشار بیانیهای اعلام کرد که این کشور خواستار حل و فصل مسالمتآمیز تمامی اختلافات میان ایران و ایالات متحده آمریکا از طریق راههای دیپلماتیک است و هرگونه اقدام نظامی را مخالف اصول بینالمللی میداند. در این بیانیه آمده است که وضعیت خاورمیانه در پی افزایش تنشها میان آمریکا و ایران، هشدارهای متقابل دو طرف، اعزام نیروهای نظامی، هوایی و دریایی از سوی واشنگتن و آمادهباش نیروهای مسلح ایران، همچنان متشنج و ناپایدار باقی مانده است.
رویکرد آسیاییها در برابر ایران: خویشتنداری، ثبات و اولویت دیپلماسی
همزمان با این تحولات، بخشی از پوشش رسانهای آسیایی به موضوعات نشست شورای حقوق بشر و تحولات داخلی ایران در سازوکارهای بینالمللی اختصاص داشت. در جریان این رأیگیری، شمار قابل توجهی از کشورهای آسیایی هم راستا با رویکرد عدم مداخله رأی منفی دادند یا در یک موضع معتدل قرار گرفتند؛ روندی که رسانههای آسیایی آن را نشانهای از تمایل این کشورها به فاصله گرفتن از سیاست فشار و محکومیتهای سیاسی تفسیر کردند.
دولت هند بهعنوان یکی از کشورهای بزرگ آسیایی، همراه با چین، پاکستان ویتنام و اندونزی در برابر قطعنامه شورای حقوق بشر علیه ایران، رای مخالف داد. رسانههای آسیایی گزارش دادند که دولت هند این رای را بازتابی از تمایل به عدم فشار و اجتناب از مداخله مستقیم در چالشهای داخلی کشور دیگر توصیف کرد و بر ضرورت حل مسائل از طریق سازوکارهای گفتوگو و راهحلهای دیپلماتیک بینالمللی تاکید داشت.
چین نیز در همین زمینه با رأی منفی به این قطعنامه همراه شد. رسانههای چینی و تحلیلهای آسیایی این موضع را منعکس کردند و آن را به پافشاری پکن بر اصل عدممداخله در امور داخلی کشورها و تاکید بر احترام به حاکمیت ملی تعبیر کردند؛ رویکردی که در ادبیات رسمی چین در موضوعات مشابه، جایگاهی ثابت دارد و در پرونده ایران نیز تکرار شد.
رویکرد آسیاییها در برابر ایران: خویشتنداری، ثبات و اولویت دیپلماسی
کشورهای دیگری در منطقه، از جمله پاکستان نیز در این نشست رای منفی دادند یا موضع ممتنع اتخاذ کردند و این رفتار در فضای رسانهای آسیا به عنوان تلاشی برای جلوگیری از مداخلهجویی و حفظ فضای دیپلماتیک بینالمللی نسبت به ایران تحلیل شد. در مجموع، این کشورها در اظهارنظرهای مستقیم یا غیرمستقیم رسانهای تاکید کردند که مشکلات داخلی ایران باید در چارچوب گفت و گوهای بینالمللی و با احترام به حق حاکمیت و اصول حقوق بینالملل بررسی شود، نه با فشار تحریمی یا محکومیتهای یکجانبه.
در این میان، کشورهای آسیای میانه تاجیکستان تنها کشوری در منطقه آسیای مرکزی بوده است که موضع رسمی خود را درباره تنشهای اخیر میان واشنگتن و تهران اعلام کرده است، در حالی که دیگر کشورهای منطقه تاکنون سکوت اختیار کردهاند.
این کشور پیشتر نیز حمله احتمالی رژیم اسرائیل و آمریکا به ایران در تابستان سال گذشته را با قاطعیت محکوم کرده بود.
قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و قرقیزستان در روزهای اخیر عملا موضع مشخصی در قبال تحولات ایران اتخاذ نکردند و بیشتر در چارچوب سکوت و احتیاط عمل کردند. رسانههای آسیایی این سکوت را بازتابدهنده نگرانی این کشورها از پیچیدگیهای ژئوپلیتیکی منطقه و وابستگی امنیتی و اقتصادی به قدرتهای بزرگ، بهویژه روسیه و چین و همچنین روابط نزدیک با ایران دانستهاند. تحلیلگران معتقدند که دولتهای آسیای میانه ترجیح دادهاند، از ورود به تنشهای فرامرزی و تحت فشار قرار گرفتن در صحنه بینالمللی اجتناب کنند و همزمان از طریق کانالهای دیپلماتیک و مذاکرات پشت پرده، ثبات و منافع ملی خود را مدیریت کنند.
در مجموع، تصویری که در دو روز ۷ و ۸ بهمن (۲۷ و ۲۸ ژانویه) در رسانههای آسیایی شکل گرفت، حاکی از آن است که بخش مهمی از دولتها و چهرههای رسمی آسیایی از ورود به رویکردهای تنشآفرین در قبال ایران پرهیز کرده و بر «کنترل بحران»، «پرهیز از اقدام نظامی» و «تقویت مسیر دیپلماسی» تاکید داشتهاند؛ رویکردی که در مواضع چین و تعدادی از مسئولان ارشد منطقه از جمله نخستوزیر مالزی برجسته شد.
