از تبادل پیام تا حضور در بیروت؛ ایران و لبنان در مسیر دیپلماسی
تهران-ایرنا-سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، امروز پنجشنبه ۱۸ دی ماه در قالب سفری دوجانبه به بیروت رفت تا ضمن حفظ کانالهای دیپلماتیک، گفتوگوی مستقیم با مقامات لبنانی را ادامه دهد. این سفر، نشانه حسن نیت تهران و پایبندی به اصول سیاست خارجی ایران است و میتواند فصل تازهای در روابط دو کشور رقم بزند.
به گزارش خبرنگار سیاست خارجی ایرنا، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، امروز در حالی عازم بیروت شد که سفر او حاصل هفتهها مناظره، تبادل پیام و کشاکش لفظی دیپلماتیک با یوسف رجی، همتای لبنانیاش، در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی است؛ روندی که از یک گفتوگوی تلویزیونی آغاز شد و در نهایت به سفر رسمی وزیر خارجه ایران به لبنان انجامید.
ماجرا از اظهارات یوسف رجی در گفتوگو با شبکه MTV لبنان کلید خورد؛ جایی که او با تأکید بر نداشتن «تابو» و «خط قرمز» در مذاکرات به شرط تأمین منافع مردم لبنان، خواستار دیدار با عراقچی در کشوری بیطرف مانند سوئیس شد. واکنش عراقچی اما با رد کشور ثالث و تأکید بر عدم مداخله ایران در امور داخلی لبنان همراه بود؛ موضعی که با دعوت رسمی از وزیر خارجه لبنان برای سفر به تهران و اعلام آمادگی برای حضور در بیروت تکمیل شد.
هرچند دعوت تهران با پاسخ منفی بیروت و تکرار برخی اتهامات علیه ایران همراه شد، اما عراقچی با لحنی دیپلماتیک و ارجاع به شرایط امنیتی لبنان، بهویژه تداوم اشغالگری اسرائیل و نقض آتشبس، این موضع را «قابل درک» دانست و در نهایت دعوت برای سفر به بیروت را پذیرفت؛ سفری که اکنون در کانون توجه تحولات روابط تهران–بیروت و معادلات منطقهای قرار گرفته است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در نشست خبری روز دوشنبه و در پاسخ به پرسشی درباره احتمال گفتوگوهای دیپلماتیک میان ایران و لبنان و زمان اعزام سفیر جدید ایران به بیروت، با تأکید بر دیرپا و دوستانه بودن روابط دو کشور اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران مصمم به حفظ و تقویت این روابط است. وی گفت سفیر جدید لبنان طی هفتههای اخیر وارد تهران شده و هفته گذشته با وزیر امور خارجه دیدار داشته و رسماً مأموریت خود را در ایران آغاز کرده است و روند پذیرش سفیر جدید جمهوری اسلامی ایران در لبنان نیز انجام شده و انتظار میرود وی ظرف هفتههای آینده عازم محل مأموریت خود در بیروت شود. بقائی با اشاره به فعال بودن سفارتخانههای دو کشور در پایتختهای یکدیگر تأکید کرد که گفتوگو میان تهران و بیروت بهعنوان دو کشوری که روابط دیپلماتیک خوبی دارند، امری مستمر و طبیعی است.
در همین راستا، محمدرضا رئوف شیبانی که اکنون نماینده ویژه وزیر امور خارجه در امور سوریه است، به زودی مسئولیت سفارت ایران در لبنان را عهده دار خواهد شد. رئوف شیبانی از دیپلماتهای باسابقه و شناختهشده جمهوری اسلامی ایران است که بخش مهمی از کارنامه حرفهای او به حوزه خاورمیانه، بهویژه مسائل غرب آسیا، سوریه و لبنان اختصاص دارد. وی دانشآموخته روابط بینالملل است و از دهههای گذشته در وزارت امور خارجه فعالیت داشته و در سطوح مختلف کارشناسی، مدیریتی و نمایندگی دیپلماتیک ایفای نقش کرده است.
وی در سالهای گذشته بهعنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در سوریه و لبنان فعالیت کرد و در یکی از حساسترین مقاطع تحولات منطقهای، مسئولیت مدیریت روابط تهران–دمشق را بر عهده داشت. حضور او در دمشق همزمان با تحولات امنیتی و سیاسی پیچیده سوریه بود و از این منظر، نام او با دیپلماسی میدانی منطقه گره خورده است. پیش از آن نیز در مأموریتهای دیپلماتیک مختلف، بهویژه در حوزه عربی، ایفای نقش کرده بود.
در آستانه سفر سیدعباس عراقچی به بیروت، شاید مرور مواضع او، سخنگوی وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی تصویر روشنی از نگاه ایران به کلیت لبنان و تحولات آن ایجاد کند؛ تصویری که نشان میدهد تهران، علیرغم طرح مکرر اتهامات از سوی برخی مقامات لبنانی، از جمله وزیر امور خارجه این کشور، بر چارچوبهای ثابت و اصولی سیاست خارجی خود پای فشرده است. مواضعی که بر احترام به حاکمیت ملی کشورها، عدم مداخله در امور داخلی، گفتوگوی مستقیم و تقویت روابط دوجانبه استوار بوده و وزارت امور خارجه ایران کوشیده است حتی در فضای پرتنش سیاسی و رسانهای، این اصول را بهعنوان مبنای تعامل با لبنان حفظ کند. این رویکرد، زمینهساز ورود به بخش مرور مواضع تهران در قبال لبنان در یکسال اخیر و تبیین منطق دیپلماتیک حاکم بر سیاست خارجی ایران در این پرونده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه روز سهشنبه، حملات هوایی رژیم صهیونیستی به جنوب و بقاع لبنان را بهشدت محکوم کرد و ضمن تسلیت به خانوادههای شهدا با دولت و مردم لبنان اعلام همبستگی نمود. سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به هدف قرار گرفتن مناطق مسکونی و صنعتی و زیرساختهای شهری لبنان، این حملات را نقض آشکار اصول منشور ملل متحد و حقوق بینالملل دانست و بر ضرورت مواخذه و مجازات رژیم صهیونیستی بهخاطر ارتکاب جنایات جنگی تاکید کرد. بقائی همچنین با اشاره به نقض مستمر تفاهم آتشبس از سوی رژیم صهیونیستی در بیش از یک سال گذشته، مسئولیت ضامنان آتشبس را خاطرنشان کرد و خواستار تحرک جدیتر جامعه جهانی، سازمان ملل متحد متحد و کشورهای منطقه برای مقابله با تجاوزگری و جنگافروزی رژیم اشغالگر شد.
وزیر امور خارجه در گفتوگوی اختصاصی برنامه worlds apart شبکه راشاتودی در خصوص نقض آتش بس از سوی رژیم صهیونیستی گفت: «شما میبینید که در دو سال گذشته، اسرائیلیها به هفت کشور در منطقه حمله کردهاند و همچنان به تهدیدهای خود ادامه میدهند. آنها همچنان آتشبسهایی را که امضا کردهاند، هم در غزه و هم در لبنان، نقض میکنند.همچنین ایالات متحده که ضامن این آتشبسهاست، نسبت به این نقضها بیتفاوت است.»
وزارت امور خارجه ایران همچنین در طول هفتههای گذشته تلاش کرده است تا شایعات و اخبار ضد و نقیض نیز بر روابط دو کشور سایه نیندازد؛ در همین چهارچوب نیز سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به سوالی در خصوص خبر کارشکنی وزیر امور خارجه لبنان در روند پذیرش سفیر ایران در این کشور گفت: «رابطه دیپلماتیک بین جمهوری اسلامی ایران و لبنان، رابطهای دیرپا است که همچنان برقرار است. ما در لبنان سفیر داریم و سفیر جدید لبنان نیز اخیراً در تهران مستقر شده است. در مورد سفیر جدید ما هم مدتی است که درخواستهای مربوطه و روند معرفی سفیر انجام شده و امیدواریم که بهصورت طبیعی این روند طی شود و سفیر جدید ما نیز در بیروت مستقر شود. در خصوص سایر صحبتهایی که مطرح میشود، من قبلاً هم عرض کردم که ترجیح ما این است از هر بیانی که لبنان را از تمرکز بر صیانت از حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی خود منحرف کند، و به هر صحبتی که باعث شود جامعه لبنان و دولت لبنان از اصل موضوع لبنان، که همان دفاع در برابر تداوم جنایات رژیم صهیونیستی است، منحرف شوند، اعتراض کنیم. ما دوستان لبنانی خود را همواره دعوت کردهایم به اینکه بر تفاهم و گفتوگو میان اجزای مختلف جامعه لبنان تمرکز کنند، تا بتوانند بر خطر اصلیای که جامعه لبنان، حاکمیت لبنان و عزت لبنان را در معرض تهدید قرار داده است فائق شوند؛ خطری که چیزی جز زیادهخواهی و سیطرهطلبی رژیم صهیونیستی نیست. انشاءالله بر این وضعیت فائق خواهند آمد.»
بقائی همچنین در خصوص اتهامات مبنی بر دخالت ایران در امور داخلی لبنان و تاثیرگذاری تهران بر موضوع داخلی «خلع سلاح حزبالله» نیز اینگونه پاسخ داده است که « بحث مداخله ایران در امور لبنان که پیشتر نیز چندین بار تکرار شده، اساساً یک بحث انحرافی است. ما هیچگونه مداخلهای در امور داخلی لبنان نداریم. حزبالله نهادی ریشهدار و مؤثر در جامعه لبنان است و در خصوص رفتارها و سیاستهای خود، مستقلاً تصمیمگیری میکند. اینکه ما همواره دغدغه صلح و امنیت در منطقه را داریم و مواضع خود را درباره تهدیدهای رژیم صهیونیستی اعلام میکنیم، نباید بهعنوان مداخله در امور داخلی هیچ کشوری مدنظر قرار داد. این رویکرد، نشانه مسئولیتپذیری جمهوری اسلامی ایران است.»
وی افزود: «ما دارای روابط دیپلماتیک طولانیمدت با لبنان هستیم و اخیراً نیز سفیر جدید لبنان در تهران مستقر شده است. بنابراین، همانطور که بارها تأکید شده، اولاً تصمیمگیری در مورد موضوعات لبنان از جمله راهبرد دفاعی، موضوعی است که باید از طریق گفتوگوی لبنانی ـ لبنانی و بر پایه تفاهم میان اجزای مختلف تشکیلدهنده لبنان تصمیم گیری شود، و ثانیاً موضوع سلاح مقاومت نیز از جمله مسائلی است که تصمیمگیری درباره آن بر عهده خود لبنان و حزبالله لبنان است.»
مرور روابط ایران و لبنان نیز چیزی جز آنچه در ماههای گذشته در بیان مسئولین سیاست خارجی ایران بازتاب یافته است را نشان نمیدهد؛ در سیر تاریخی مناسبات تهران و بیروت، سیاست اعلامی و عملی جمهوری اسلامی ایران همواره بر حفظ توازن در تعامل با مجموعه متنوع نیروها، جریانها و ساختارهای سیاسی و اجتماعی لبنان استوار بوده است. این رویکرد، که فراتر از ارتباط با یک بازیگر یا جریان خاص تعریف شده، تلاش داشته است طیفی گسترده از کنشگران سیاسی، مذهبی و نهادی لبنان را در بر گیرد و بر پایه احترام متقابل، منافع مشترک و پرهیز از مداخله مستقیم در معادلات داخلی این کشور پیش برود. در ساختار پیچیده و چندلایه سیاست لبنان، چنین نگاهی به یکی از مؤلفههای پایدار دیپلماسی ایران در قبال بیروت بدل شده و با وجود تغییر دولتها در تهران، در اشکال مختلف تداوم یافته است.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط ایران و لبنان دورههای متعددی از تنش و تعامل را پشت سر گذاشته و تحت تأثیر رخدادهایی چون جنگ داخلی لبنان، اشغال بخشهایی از خاک این کشور توسط رژیم صهیونیستی، تحولات منطقهای و تغییر موازنههای سیاسی در بیروت قرار داشته است. با این حال، تهران در مقاطع مختلف کوشیده است ارتباطات رسمی خود را به یک دولت یا یک جناح محدود نکند و از دولتهای پس از جنگ داخلی تا کابینههای وحدت ملی، کانالهای دیپلماتیک خود را با بیروت حفظ کند؛ روندی که در قالب سفرهای متقابل مقامات بلندپایه دو کشور نیز نمود یافته است.
در همین راستا، سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به بیروت را میتوان نشانهای روشن از عزم تهران برای تداوم گفتوگو، حفظ کانالهای دیپلماتیک و مدیریت اختلافها از مسیر دیپلماسی دانست؛ رویکردی که بر اصول ثابت سیاست خارجی ایران استوار است و در برابر فضاسازیها و اتهامات، بر تعامل مستقیم و احترام متقابل تأکید دارد. ایران بهعنوان کشوری بزرگ و تأثیرگذار در معادلات منطقهای، با برخورداری از اصولی شفاف و ریشهدار در سیاست خارجی، بههیچوجه اجازه نخواهد داد طرفهای ثالث یا ملاحظات بیرونی بر روابط دوجانبهاش با کشوری همچون لبنان اثرگذاری کنند. این سفر، پیام حسن نیت تهران نسبت به دولت و ملت لبنان را مخابره میکند و در صورت برخوردی واقعبینانه، غیرمغرضانه و مثبت از سوی طرف لبنانی، میتواند زمینهساز گشایش فصلی تازه در مناسبات دو کشور و تقویت همکاریها در چارچوب منافع مشترک و ثبات منطقهای باشد.
